विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

समन्ततः ॥ द्विगुणं त्रिगुणं वापि नगरस्य तु कल्पयेत् ॥४०॥ वृतिं तत्र प्रकुर्वीत यामुष्ट्रो नावलोकयेत् ॥ छिद्रं निवारयेत्सर्वं श्वसूकरमुखावतुगम् ॥ ४१ ॥ तत्रापरुद्धं धान्यं महिष्यः पशवो यदि ॥ न तत्र कारयेद्दण्डं नृपतिः पशुरक्षिणाम् ॥४२॥ अनिर्दशाहां गां सूतां वृषान्देवपशूंस्तथा ॥ सपालानां विपालानां न दण्ड्यान्मनुरब्रवीत् ॥ ४३ ॥ अतोऽन्यथा विनष्टस्य दशांशं दण्डमर्हति ॥ ४४ ॥ पालस्त्वपालके स्वामी विनाशे क्षत्रियस्य तु ॥ भक्षयित्वोपविष्टेषु द्विगुणं दण्डमर्हति ॥ ४५ ॥ वेश्मादशगुणं दण्डं विनाशात्क्षत्रियस्य तु ॥ गृहं तडागारामं क्षेत्रं बुद्ध्वा हपाहरन् ॥ शतानि पञ्च दण्ड्यः स्यादज्ञानाद्विशतो दमः ॥ ४६ ॥ सीमाबन्धनकाले तु सीमाबन्धनकारिणाम् ॥ तेषां संज्ञां दधानस्तु जिह्वाच्छेदनमाप्नुयात् ॥४७॥ अर्थेनापि च यो विद्यात्संविदं वापि गच्छति ॥ उत्तमं साहसं दण्ड्य इति स्वायंभुवोऽब्रवीत् ॥ ४८ ॥ स्थापितां चापि मर्यादां ये भिन्द्युः पापकारिणः ॥ ४९ ॥ सर्वे पृथक्पृथग्दण्ड्या राज्ञा प्रथमसाहसम् ॥ शतं ब्राह्मणमाक्रुश्य क्षत्रियो दण्डमर्हति ॥ ५० ॥ वैश्यश्च द्विशतं राम शूद्रश्च वधमर्हति ॥ पञ्चाशद्ब्राह्मणो दण्ड्यः क्षत्रियस्यापि शासने ॥ ५१ ॥ वैश्ये चाप्यर्धपञ्चाशच्छूद्रो द्वादशको दमः ॥ क्षत्रियस्याप्युयाद्वैश्यः साहसं पूर्वमेव तु ॥ ५२ ॥ शूद्रः क्षत्रियमात्रस्य जिह्वाच्छेदनमाप्नुयात् ॥ पञ्चाशत्क्षत्रियो दण्ड्यस्तथा वैश्याभिशंसने ॥ ५३ ॥ शूद्रे चैवार्धपञ्चाशत्तथा धर्मो न हीयते ॥ ५४ ॥ वैश्यस्याक्रोशन दण्ड्यः शूद्रश्चोत्तमसाहसम् ॥ ५४ ॥ शूद्राक्रोशे तथा वैश्यः शतार्धं दण्डमर्हति ॥ सवर्णाक्रोशेने दण्डस्तथा द्वादशिकः स्मृतः ॥ ५६ ॥ वादेषु वचनीयेषु तदेव द्विगुणं भवेत् ॥ एकजातिर्द्विजातिं तु वाचा दारुणया क्षिपन् ॥ जिह्वायाः प्राप्नुयाच्छेदं जघन्यप्रभवो हि सः ॥ ५६ ॥ नामजातिग्रहं तेषामभिद्रोहेण कुर्वतः ॥ निखन्द्योऽयोमयः शङ्कूर्ज्वलन्नास्ये दशाङ्गुलः ॥ ५७ ॥ धर्मोपदेशमथैनं द्विजानामस्य कुर्वतः ॥ तप्तमासिञ्चयेत्तैलं वक्त्रे श्रोत्रे च पार्थिवः ॥५८॥ श्रुतं देशं च जातिं च कर्म शारीरमेव च ॥ वितथं तु ब्रुवन्दण्ड्यो राज्ञा द्विगुणसाहसम् ॥ ५९ ॥ यस्तु पातकसंयुक्तैः क्षिपेद्वर्णान्तरी विशः ॥ उत्तमं साहसं तस्मिन्दण्डः पात्यो यथाक्रमम् ॥ ६० ॥ राज्ञो निवेश्य नियमं प्रथमं यान्ति ये मिथः ॥ ६१ ॥ सर्वे द्विगुणदण्ड्यास्ते विप्रलम्भान्नृपस्य तु ॥ प्रीत्या मध्यास्याभिहितं प्रमादेनाथवा वदेत् ॥ भूयो न चैवं वक्ष्यामि स तु दण्डार्धभागभवेत् ॥ ६२ ॥ काणं वाप्यथवा खञ्जमन्धं वापि तथाविधम् ॥ तथैनापि ब्रुवन्दाप्यो दण्डः कार्षापणावरम् ॥ ६३ ॥ मातरं पितरं ज्येष्ठं भ्रातरं श्वशुरं गुरुम् ॥ आक्षारयञ्छतं दण्ड्यः पन्थानं चादद्दद्रोः ॥६४॥ गुरुवर्ज्यं तु मार्गेणं यो मार्गं न प्रयच्छति ॥ स राज्ञा कृष्णलं दण्ड्य