विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥२२४॥ द्वि० सं० अ० ७२ ॥२२५॥

स्तस्य पापस्य शान्तय ॥६६॥ एकजातिर्द्विजातिंस्तु येनाङ्गेनापराध्युयात् ॥ तदेव छेदयेत्तस्य क्षिप्रमेवाविचारयन् ॥६६॥ अवनिष्ठीवतो दर्पाद्द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः ॥ अवसेचयतो मेदूमवशब्दयतो गुदम् ॥ ६७ ॥ महासनमभिप्रैसुत्कृष्टस्यावकृष्टजः ॥ ६८ ॥ कृताङ्कः स विनिर्वास्यो ह्यङ्के वास्य विकर्तयेत् ॥ केशेषु गृह्णतो हस्तौ छेदयेदविचारयन् ॥ पादयोर्दण्डिकायां तु ग्रीवायां वृषणेषु वा ॥ ६९ ॥ त्वग्भेदकः शतं दण्ड्यो लोहितस्य च दर्शकः ॥ ७० ॥ अस्थिभेत्ता च षण्णिष्कान्प्रत्राज्यश्च प्रमापकः ॥ अङ्गभङ्गकरस्त्वंगं तदेवापहरेश्नृपः ॥ ७१ ॥ दण्डपारुष्यकृद्व्यात्यस्थान्वयं तथा ॥ अर्धपादकराः कार्या गोगजाश्वोष्ट्रघातकाः ॥ ७२ ॥ पशुक्षुद्रमृगाणां च हिंसायां द्विगुणो दमः ॥ पञ्चाशत्तु भवेद्दण्डस्तथैव मृगपक्षिषु ॥ ७३ ॥ कृमिकीटेषु दण्डः स्याज्जतस्य तु माषकम् ॥ तत्स्यानुरूपं मूल्यं च प्रदद्यात्स्वामिने तथा ॥७४॥ सस्वामिकानो मरेके शेषाणां दण्डमेव तु ॥ वृक्षं तु सफलं छित्त्वा सुवर्णं दण्डमर्हति ॥ ७५ ॥ द्विगुणं दण्डयेच्चैन्य पथि सीम्नि जलाशये ॥ छेदनादफलस्यापि मध्यमः साहसः स्मृतः ॥ ७६ ॥ गुल्मवल्लीलतानां तु सुवर्णस्य च माषकम् ॥ वृथा छेदे तृणस्यापि दण्डः कार्षापणं भवेत् ॥ ७७ ॥ त्रिभागं कृष्णलाद्दण्ड्यः प्राणिनस्ताडने तथा ॥ देशकालानुरूपेण मूल्यं राम ! द्रुमादिषु ॥ ७८ ॥ तत्स्वामिनि तथा दद्याद्दण्ड्युक्तं च पार्थिवे ॥ यत्रातिवर्त्तते युग्मं वैगुण्याद्प्राजकस्य तु ॥ ७९ ॥ तत्र स्वामी भवेद्दण्ड्यो नातश्चेवाप्रजाको भवेत् ॥ प्रागक्षश्च भवेद्दासः प्राजको दण्डमर्हति ॥ ८०॥ नास्ति दण्डं च तस्यापि तथा त्राहीति जल्पतः ॥ ८१ ॥ द्रव्याणि यो हरेद्यस्य जानंतोऽजानतोऽपि वा ॥ स तस्योत्पादयेत्तुष्टिं राज्ञो दद्यात्ततो दमम् ॥ ८२ ॥ यस्तु रज्जुं घटं कूपाह्रोरेन्द्भिन्द्याच्च तां प्रपाम् ॥ स दण्डं प्राप्नुयान्माषं तच्च संप्रतिपादयेत् ॥ ८३ ॥ धान्यं दशभ्यः कुम्भेभ्यो हरतोऽभ्यधिकं बुधः ॥ शेषेऽप्यकादशगुणं दण्डं तस्य प्रकल्पयेत् ॥८४॥ सुवर्णरजतादीनां चोतमानां च वाससाम् ॥ पुरुषाणां कुलीनानां नारीणां च विशेषतः ॥ मुख्यानां चैव रत्नानां हरणे वधमर्हति ॥८५॥ महाशशूनां हरणे वस्त्राणामौषधस्य च ॥ कालमासाद्य कार्यं च राजा दण्डं प्रकल्पयेत् ॥ ८६ ॥ गोषु ब्राह्मणसंस्थासु स्थूलकार्यावभेदने ॥ अश्वोपहारकश्चैव सद्यः कार्यावधाइिकः ॥ ८७ ॥ सूत्रकार्पासकिण्वानां गोमयस्य गुडस्य च ॥ दध्नः क्षीरस्य तक्रस्य पानीयस्य फलस्य च ॥ ८८ ॥ वेणुवैदलभाण्डानां लवणानां तथैव च ॥ मृन्मयानां च सर्वेषां मृदो भस्मन एव च ॥८९॥ मद्यानां पक्षिणां चैव तैलस्य च घृतस्य च ॥ मांसस्य मधुनश्चैव यच्चान्यत्पशुसम्भवम्॥९०॥ अन्वेषामेवमादीनां मत्स्यानामोदनस्य च ॥ पक्वान्नानां च सर्वेषां तन्मूल्याद्विगुणो दमः ॥ ९१ ॥ पुष्पेषु हरिते धान्ये गुल्मवल्लीलतासु च ॥