विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

धात्रेयस्य स दण्डं दातुमर्हति ॥ १९१ ॥ दण्डार्थं नियमाथं च नीयमानस्तु बन्धनम् ॥ पथि कश्चित्पलायेत दण्डमष्टगुणं भवेत् ॥ १९२ ॥ अनिष्टितिवादे तु नखरोमावतारणम् ॥ कारयेत्त्वः स पुरुषो मध्यमं दण्डमर्हति ॥ १९३ ॥ बन्धनं वाथवा वध्यं बलान्मोचयतेोभ वेत् ॥ वध्ये विमोचिते वध्यो दण्ड्ये द्विगुणदण्डभाक् ॥ १९४ ॥ दुर्मुष्टव्यवहाराणां सभ्यानां द्विगुणो दमः ॥ ज्ञात्वा त्रिंशद्गुणं दण्डं प्रक्षिप्यूदके भवेत् ॥ ॥ १९५ ॥ अल्पे दण्डधिकं कृत्वा विपुले चाल्पमेव च ॥ ऊनाधिकं तु तद्दण्डं सद्यो दद्यात्त्वकाङ्क्षहात ॥ १९६ ॥ यावद्ध्व्यः स वध्यैत ताव द्ध्यस्य मोक्षणात ॥ न जातु ब्राह्मणं हन्यात्सर्वपापेष्ववस्थितम् ॥ १९७ ॥ वध्यं विवासयेद्राष्ट्रात्समग्रधनमक्षतम् ॥ न जातु ब्राह्मणघातात्पापम् प्यधिकं क्वचित् ॥ १९८ ॥ यस्मात्तस्मान्नृपस्तन्नेन ब्रह्महत्यां विवर्जयेत् ॥ अदण्ड्यान्दण्डयन्न्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्ड यन् ॥ अयशोमहदाप्नोति नरकं चैव गच्छति ॥ १९९ ॥ ज्ञात्वापराधं पुरुषं च राजा कालं तथा चानुमते द्विजानाम् ॥ दण्डेष्विषु दण्डं परिकल्पयेत पापस्य ये तच्छमनं न कुर्युः ॥ २०० ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डमेा० सं० परशुरामं प्रति पुष्करोपाल्यानेषु दण्डप्रणयनन्नाम द्विसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७२॥ राम उवाच ॥ कुर्याद्दण्डप्रणयनं प्रायश्चित्तमकुर्वताम् ॥ नॄणां राजा ततो ब्रूहि प्रायश्चित्तविधिं मम ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ अकामतः कृते, पापे प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः ॥ कामकारकृतेऽप्येतन्मते मे श्रुतिदर्शनात् ॥ २॥ प्रायश्चित्तैः शमं याति पापं कृतमसंशयम् ॥ राजदण्डच्छमं याति प्रायश्चि त्तमकुर्वताम् ॥ ३ ॥ प्रायश्चित्तिविहीना ये राजभिश्चाप्यशासिताः ॥ नरकं प्रतिपद्यन्ते तिर्यग्योनिं तथैव च ॥ ४ ॥ मानुष्यमपि चासाद्य भवन्तीह तथांकिताः ॥ प्रायश्चित्तमतः कार्यं कल्मषस्यापनुत्तये॥५॥राजकुष्ठह्यपात्रं च न भुञ्जीत कदाचन ॥ तथैवाहायकस्यानं पदा स्पृष्टं च कामतः॥६॥ महापातकिना स्पृष्टमवलोटं पतिव्रणा ॥ शूंबिममर्क पश्यापि स्पृष्टं यच्चाङ्गुल्यङ्कया ॥ ७ ॥ गणान्नं गणिकान्नं च विट्पिं यच्चगुप्सितम् ॥ स्तेनस्य चैव तीक्ष्णस्य वाद्धुषेर्गणनस्य च ॥८॥ दीक्षितस्य कदर्यस्य बद्धस्य निगडेरपि ॥ अभिशस्तस्य षण्डस्य पुंश्चल्या दांभिकस्य च ॥९॥ चिकित्सकस्य मृगयोः क्रूरस्योच्छिष्टभोजिनः ॥ अनर्चितं वृथा मांसमवीरायाश्च योषितः ॥ १० ॥ द्विपदन्नं च दासान्नमुग्रान्नं चाप्यलक्षणम् ॥ पिशुनानृतिनोश्चान्नमक्रौर्यविक्रिणस्तथा ॥ ११ ॥ रजकस्य नृशंसस्य यस्य चोपपतिर्गृहे ॥ शैलूषतंतुवायान्नं कृतघ्नस्यान्नमेव च ॥ १२ ॥ परिवित्तेश्च दुष्टस्य बन्दिनः कितवस्य च ॥ कुण्डगोळक्ययोश्चैव क्रीजतस्य तथैव च ॥ १३ ॥ कर्मारस्य निषादस्य रङ्गावतारकस्य च ॥

---

१ 'क्रची' इति पा० । २ 'तन्तुवायन्नम्' इति ख० ।