विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

शुध्यति ॥२२०॥ ना स्पृष्ट्वाऽस्थि तु सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुध्यति ॥ आचम्यैव तु निःस्नेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य वा ॥२२१॥ रथ्याकर्दमतोयेन नाभिस्पृष्टो भवेन्नरः ॥ मृत्तोयैश्चापिचेदङ्गं ततः शुद्धिमवाप्नुयात् ॥ २२२ ॥ वान्तं विरिक्तः स्नात्वा तु घृतं पीत्वा विशुध्यति ॥ भुक्त्वैके ततः कृत्वा स्नानंनैव विशुध्यति॥२२३॥ अपाङ्क्तेयस्तु यः पङ्क्त्यां भुंक्ते कश्चिद्विजोत्तमः ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥२२४ ॥ चन्द्रा यणेण शुद्धा द्विजश्चान्द्रायणं चरेत् ॥ ब्रह्मचारी शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत् ॥ २२५ ॥ गृहस्थो वा त्रिरात्रं तु चैकाहं त्वग्रिहोत्रवान् ॥ नाभेरुर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत् ॥ २२६॥ बाह्वोश्च त्रिगुणं ज्ञेयं मूर्धानं स्याच्चतुर्गुणम् ॥ उद्वन्धमृतकं प्रेतं यः स्पृशेद्विजाह्मणः क्वचित् ॥ २२७ ॥ तस्य शुद्धिं विजानीयात्तातकृच्छ्रेण नित्यशः ॥ आत्मानं घातयेद्यस्तु रज्ज्वादिभिरुपक्रमैः ॥ २२८ ॥ तस्य प्रेतक्रियां कृत्वा तप्तकृ च्छ्रेण शुध्यति ॥ इन्द्रियेषु प्रविष्टं स्याद्धर्म्यं यस्य कस्य चित् ॥ २२९ ॥ अहोरात्रोषितः स्नात्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ २३१॥ पातकैः शोध्यो व्रतैर्विप्रैस्तैर्मया ॥ २३० ॥ अनाविष्कृतपापांश्च मन्त्रैर्होमैश्च साधयेत् ॥ ख्यापनेनानुतापेन तपसाऽध्ययनेन च ॥ २३१ ॥ पापकॢ न्मुच्यते पापातथा दानेन चापरे ॥ यथा यथा नरो धर्मं स्वयं कृत्वा न भाषते ॥ २३२ ॥ तथा तथा च जेनैव तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ कृत्वा पापं हि स्मर्तव्यं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ॥ २३३ ॥ यथायथा मनस्तस्य दुष्कृतं कर्म गर्हति ॥ तथातथा शरीरं तत्तेनावमेण मुच्यते ॥ २३४ ॥ नैतत्कुर्यां पुनरिति निवृत्त्या प्रपतेन्नरः ॥ एवं संचिन्त्य मनसा प्रेत्य कर्मफलोदयम् ॥ २३५॥ मनोवाक्का र्यभिर्नित्यं शुभं कर्म समाचरेत् ॥ अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानात्कृत्वा कर्म विगर्हितम् ॥ २३६ ॥ तस्माद्धि मुच्यते नित्यं द्वितीयं न समाचरेत् ॥ यस्मिन्कर्मण्यस्य कृते मनसः स्यादलाघवम् ॥ तस्मिंस्तावत्तपः कुर्याद्यावत्तुष्टिकरो भवेत् ॥२३७॥ गुरुल्लघुतां तु विचार्य यथावद्वेषु मयागमनं च तवोक्तम् ॥ तेषु न चेत्सहस्रैर्ब्रह्मद्विद्विप्रवरैः कुशलैः सुधिया वा ॥२३८॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा० सं० प्राश्चित्तान्यायो नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः॥७३॥ पुष्कर उवाच ॥ इत्येतेनसमायुक्तं प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ अत ऊर्ध्वं रहस्यानां प्रायश्चित्तं निबोध मे॥ १॥पोहरूपेण तु सूक्तेन जप्त्वेद्विद्विजोत्तमाः ॥ मासेनेकेन मुच्यन्ते पातकैः संयतेन्द्रियाः ॥ २ ॥ सव्याहृतिकगायत्र्याः प्राणायामान्तु षोडश ॥ अपि भ्रूणहंतं मासात्पुनन्त्यन्वहं कृताः ॥ ३ ॥ कौत्सं जप्त्वाप इत्येतत्सिद्धिं प्रति च ऋचम् ॥ माहेशं शुद्धवत्यश्च सुरापोऽपि विशुध्यति ॥४॥ सकृज्जप्त्वाप्यघ वर्मिर्य शिवसंकल्पमेव च ॥ अपहृत्य सुवर्णं तु क्षणाद्भवति निर्मलः ॥ ५ ॥ हविष्मतीयमृचयमिति ततः संज्ञा इतीति च ॥ जप्त्वा च पौरुषं सूक्तं