विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

॥ वि०ध० ॥ ॥ २३४ ॥

द्वि०खं० अ० ७८

वह्नये शम यमाय च समाहितः ॥ ६ ॥ जुहुयादाहुतीः सम्यक् तथैव च अक्षय्यतः ॥ पिण्डनिर्वपणं कुर्यान्माग्बदेव पृथक्पृथक् ॥ ७ ॥ अन्नेन दध्ना मधुना तथा मांसिन पूरयेत् ॥ मध्ये चेदधिवासः स्यात्कुर्यादभ्यधिकं ततः ॥ ८ ॥ अथवा द्वादशाहेन सर्वमेतत्समापयेत् ॥ संवत्सरस्य मध्ये चेद्वृद्धि स्याद्द्द्द्धिमासिकः ॥ ९ ॥ ततो द्वादशके श्राद्धे कार्यं तदधिमासिकम् ॥ ततो द्वादशके श्राद्धे कार्यं तदधिकं भवेत् ॥१०॥ संवत्सरे समाप्ते तु श्राद्धं श्राद्धवदाचरेत् ॥ प्रेताय तस्माद्द्रव्यं च तस्यैव पुरुषत्रये ॥ ११ ॥ पिण्डानिर्विनिर्वाप्यन् चतुरः कुलमाहितः ॥ संसृजें पृथिवीं दत्त्वा समाना वेति चाप्यथ ॥ १२ ॥ योजयेत्प्रेतपिण्डं तु पिण्डेष्वन्येषु भार्गव ॥ प्रेतान्नं च पत्रेषु तथैव विनियोजयेत् ॥ १३॥ पृथक्पृथक् च कर्तव्यं कर्मैतत्कर्मणां त्रये ॥ मन्त्रवर्जमिदं कर्म शूद्रस्यापि विधीयते ॥ १४ ॥ अमन्त्रोच्चारणं स्त्रीणां कार्यमेतत्तथा भवेत् ॥ यावज्जीवं तथा कुर्याच्छ्राद्धं तु प्रतिवत्सरम् ॥ अनेनैव विधानेन भक्त्या प्रयतमानसः ॥ १५॥ प्रेतायान्नं सोदकुम्भं प्रदेयं नित्यं भक्त्या यावद्वब्दावसा- नम् ॥ एतत्कार्यं बान्धवैर्नैव कार्यः शोकः शौचंनैव किञ्चित्कुर्यात् ॥ १६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा० सं० रामं प्रति पुष्करवाक्ये प्रेत- क्रिया नाम सप्तसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७७ ॥ पुष्कर उवाच ॥ बुधैर्भवसतीर्ज्ञात्वा बान्धवैर्मेष्टवान्धवाः ॥ वचनैर्धर्मसंयुक्तैस्तानि चान्यानि मे शृणु ॥ १ ॥ नित्यमस्मिन्नालम्बे काले सततयायिनि ॥ न तद्भूतं प्रपश्यामि स्थितिर्यस्य भवेद्ध्रुवा ॥ २ ॥ गङ्गायाः सिकतायास्तथा वर्षात वासवे ॥ शक्या गणयितुं लोके न व्यतीताः पितामहाः ॥ ३ ॥ चतुर्दश विनश्यन्ति कल्पकल्पे सुरेश्वराः ॥ सर्वलोकप्रधानाश्च मनवश्च चतुर्दश ॥ ४ ॥ बह्वनिन्द्रसहस्राणि दैत्येन्द्रनियुतानि च ॥ विनष्टानिह कालेन मनुजेष्वथ का कथा ॥ ५ ॥ राजर्षयश्च बहवः सर्वे समुदिता गुणैः ॥ देवा ब्रह्मर्षयश्चैव कालेन निधनं गताः ॥ ६ ॥ ये समर्था जगत्यस्मिन्सृष्टिंसंहारकारिणौ। तेऽपि कालेन नीयन्ते कालो हि दुरतिक्रमः॥७॥ आक्रम्य सर्वं कालेन परलोकाय नीयते ॥ कर्म पश्यति नो जन्तुस्तत्र का परिदेवना ॥८॥ जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ अस्मि- न्दुष्परिहार्येऽर्थे नास्ति लोके सहायता ॥ ९ ॥ शोचन्तो नोपकुर्वन्ति मृतस्य हि जना यदा ॥ अतो न शोचितव्यं स्यात्क्रिया कार्या सुपु- त्नतः ॥ १० ॥ सुकृतं दुष्कृतं चोभौ सहायौ यस्य गच्छतः ॥ बान्धवैरस्तस्य किं कार्यं शोचिद्भिश्च वा न वा ॥ ११ ॥ बान्धवानामाशौचे तु स्थितिं प्रेतो न विन्दति ॥ अतस्तम्यतेति तानेव पिण्डतोयप्रदापिनः ॥ १२ ॥ अर्वाक् सपिण्डीकरणात्प्रेतो भवति यो मृतः ॥ प्रेतलोकात्तस्यान्र्न सोदकुम्भं प्रयच्छत ॥ १३ ॥ पितृलोकगतश्चान्नं श्राद्धं भुङ्क्ते सुधाममम् ॥ पितृलोकगतस्यास्य तस्माच्छ्राद्धं प्रयत्नतः ॥ १४ ॥ देयत्वे

॥२३४॥