विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

यातनास्थाने तिर्यग्योनौ तथैव च ॥ मानुष्ये च तथाऽप्नोति श्राद्धे दत्ते स्वबान्धवैः ॥ १५ ॥ प्रेतस्य श्राद्धकर्तृश्च पुष्टिः श्राद्धे कृते ध्रुवम् ॥ तस्माच्छ्राद्धं सदा कार्यं शोकं त्यक्त्वा निरर्थकम् ॥ १६ ॥ एतावदेव कर्तव्यं सदा प्रेतस्य बन्धुभिः ॥ नोपकुर्यान्नरः शोचन्प्रेतस्यात्मान मेव च ॥ १७॥ दृष्ट्वा लोकमनाक्रन्दं म्रियमाणांश्च बान्धवान् ॥ धर्ममेकं सहायार्थं कारयध्वं सदा नराः ॥ १८ ॥ मृतोऽपि बान्धवः शक्तो नानुगन्तुं नरेर्यतः ॥ जायावज्यं हि सर्वस्य यस्या भर्ता विभिद्यते ॥ १९ ॥ धर्म एकोऽनुयात्येनं यत्र कुत्र च गामिनम् ॥ नन्वसारे त्रिलोकेऽस्मिन्कर्म कुरुत मा चिरम् ॥ २० ॥ श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्ने त्वपराह्विकम् ॥ न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतमस्य न वा कृतम् ॥ २१ ॥ आयुष्ये क्षेत्रापणगृहासक्तमत्र्य गत्तमानस म् ॥ वृकीवऽरण्यमासाद्य मृत्युरादाय गच्छति ॥ २२॥ न कालस्य प्रियः कश्चिद्द्वेष्यास्य न विद्यते ॥ अनौषधिनि कर्मणि क्षीणे प्रसह्य हरते जन्मान् ॥२३॥ नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ॥ कुशाग्रेणापि संस्पृष्टः प्राप्तकालो न जीवति ॥ २४॥ नौषधानि न मन्त्राश्च न होमा न पुनर्जपाः ॥ आप्रवन्ते मृत्युनीपेतं जरया वापि मानवम् ॥ २५ ॥ आगामिनमनर्थं तु प्रतिघातशतैरपि ॥ न निवारयितुं शक्तास्तत्र का परिदेवना ॥२६॥ यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ॥ तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारं विन्दते ध्रुवम् ॥२७॥ अव्यक्तादीनि सर्वाणि व्यक्तमध्यानि चाप्यथ ॥ अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥२८॥ देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ॥ तथा जन्मान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥ २९ ॥ गृहीतीव यथा वस्त्रं त्यक्त्वा पूर्वधृतं नरः ॥ गृह्णात्येवं नवं देहं देही कर्मनिबन्धनः ॥ ३० ॥ नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ॥ न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥ ३१ ॥ अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशौष्य एव च ॥ नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥ ३२ ॥ अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमेव च ॥ तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हथ ॥ ३३ ॥ आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनमाश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ॥ आश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥३४॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्याने बान्धवसमाश्वासनं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥७८॥

॥ पुष्कर उवाच ॥

मृन्मयं भाजनं सर्वं पुनःपाकेन शुध्यति ॥ मद्यैर्मूत्रैपुरीषैर्वा श्विभिर्वाः पूयशोषितैः ॥ १ ॥ संस्पृष्टं नैव शुध्येत पुनःपाकेन मृन्मयम् ॥ एतैरेव तथा स्पृष्टं ताम्रसौवर्णराजतम् ॥ २ ॥ शुध्यत्यातापितं पश्चाद्ध्या केवलमम्भसा ॥ अम्लोदकेन ताम्रस्य सीसस्य त्रपुसस्तथा ॥ ३ ॥ क्षारेण शुद्धि कांस्यस्य लोहस्य च विनिर्दिशेत् ॥ मुक्तामणित्रवालानां शुद्धिः प्रक्षालनेन तु ॥४॥ अन्येषां चैव भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च ॥ शाकरज्जुमूलफलवैदलानां तथैव च ॥ ५ ॥ माज

---

४०