विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० धं० | द्वि० सं० ॥२३६॥ | अ० ८०

नाद्यद्भाण्डानां पाणिना चाग्निकर्मणि ॥ उष्णाम्भसा तथा शुद्धिः संस्नेहानां विनिर्दिशेत् ॥ ६ ॥ शयनासनयानानां स्पृश्यस्पृष्टकस्य च ॥ शुद्धिः संक्षेपणाज्ज्ञेया फलेक्षैन्धनयोस्तथा ॥ ७ ॥ मार्जनेनोद्धृतानां शुद्धिः क्षितौ शोधनतः क्षणात् ॥ संमार्जितेन तोयेन वाससां शुद्धिरिष्यते ॥ ८ ॥ बहूनां प्रोक्षणाच्छुद्धिः धान्यानां च विनिर्दिशेत् ॥ शुद्धिर्हृत्तापणां विज्ञेया नित्यसत्पवनेन तु ॥ ९ ॥ प्रोक्षणात्संहतानां तु दारूणां च तक्षणात् ॥ सिद्धार्थकार्णां कल्केन शुद्धेद्दन्तमयस्य च ॥ १० ॥ गोर्वालैः फलपात्राणामस्थ्नां स्याच्छुद्धवत्तथा ॥ निर्यासानां गुडानां च लवणानां तथैव च ॥ ११ ॥ कुसुमंबहुकेशानां च ऊर्णाकार्पासयोस्तथा ॥ प्रोक्षणात्कथिता शुद्धिरित्याह भगवान् भृगुः ॥ १२ ॥ मृद्भिश्शुद्धं शुद्धं तथैव च शिलागतम् ॥ वर्णान्यन्यैर्यदुद्वेजंतं यदि तद्भवेत् ॥ १३ ॥ शुद्धं नदीगतं तोयं सर्वं एव तथाकराः ॥ शुद्धं प्रसारितं पण्यं शुद्धं चाश्वाजगोमुखे ॥ १४ ॥ मुखवर्जं च गौः शुद्धा मार्जारः श्व च नो शुचिः ॥ शय्या भार्या शिशुर्वस्त्रमुपवीतं कमण्डलुः ॥ १५ ॥ आत्मनः कथितं शुद्धं न परस्य कथञ्चन ॥ नारीणां चैव वत्सानां शकुनीनां शुनां मुखम् ॥ १६ ॥ रतौ प्रस्रवणे वृक्षे मृगयायां सदा शुचिः ॥ शुद्धा भर्तुश्चतुर्थेऽह्नि स्नाता नारी रजस्वला ॥ १७ ॥ दैवकर्म्मणि पित्र्ये च पञ्चमेऽहनि शुध्यति ॥ कृत्वा मूत्रपुरीषं वा स्नात्वा भुक्त्वामनस्तथा ॥ १८ ॥ मुक्त्वा क्षुत्वा तथा सुप्त्वा पीत्वा चाम्भोऽवगाह्य च ॥ रथ्यामाक्रम्य चाचामेद्वासो विपरिधाय च ॥ १९ ॥ कृत्वा मूत्रपुरीषं च लेपगन्धापहं बुधः ॥ उद्धृतेनाम्बसा शौचं मृदा शौचं समाचरेत् ॥ २० ॥ मेहने मृत्तिकाः पञ्च लिङ्गे द्वे परिकीर्त्तिते ॥ एकस्मिंश्चैव सव्ये हस्ते द्वयोर्ज्ञेयाश्चतुर्दश ॥ २१ ॥ तिस्रस्तु मृत्तिका ज्ञेयाः कृत्वा तु नवशौचनम् ॥ तिस्रस्तिस्रः पादयोश्च शौचकामस्तु नित्यदा ॥ २२ ॥ शौचमेतद्गृहस्थानां द्विगुणं ब्रह्मचारिणाम् ॥ त्रिगुणं तु वनस्थानां यतीनां च चतुर्गुणम् ॥ २३ ॥ मृत्तिका च विनिर्दिष्टा नित्यं पूर्वे यया ॥ शुद्धिंश्च काचभाण्डानां केवलेन तथाम्भसा ॥ २४ ॥ श्रीफलैरंशुमट्टानां क्षौमाणां गौरसर्षपैः ॥ शुद्धिः पद्माक्षतोयेन मृगलोम्नां प्रकीर्तिता ॥ पुष्पाणां चन्दनानां च प्रोक्षणाच्छुद्धिरिष्यते ॥ २५ ॥ सिद्धेश्चैः शुद्धिमुद्वाहन्ति लोभां तथा भार्गवंशङ्कराभ्याम् ॥ सर्वस्य जीवस्य विशुद्धिरुक्ता मृदा च तोयेन विगन्धलेपात् ॥ २६ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्याने द्रव्यशुद्धिर्नामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥ ७९ ॥

राम उवाच ॥
वर्णानामाश्रमाणां च वेत्ति सर्वमिदं भवान् ॥

पुष्कर उवाच ॥
अहिंसा सत्यवचनं भूतेष्वनुग्रहः ॥ १ ॥
तीर्थानुसरणं दानं ब्रह्मचर्य्यममत्सरम् ॥ देवद्विजातिशुश्रूषा गुरूणां च सुश्रुतम् ॥ २ ॥
श्रवणं सर्वधर्म्माणां पितॄणां पूजनं

॥२३६॥