विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ २४०॥

द्वि०खं० अ० ८९

नखैर्लेखां वृथा चेष्टां विवर्जयेत् ॥ २३ ॥ मुखाद्वादनं चैव ह्यधोऽधश्चैवं तथा वृथा ॥ अवगुंठन्य शिरो रात्रौ न शयीत कदाचन ॥ ॥ २४ ॥ पर्यटेन्न तथा रात्रौ विना राम प्रदीपिकाम् ॥ नाद्वारेण पशुगृहं नाद्वारेण रिपोर्गृहम् ॥ २५ ॥ प्रविशेन च तिष्ठेच्च निद्रितं न च बोधयेत् ॥ नाक्षिपेत्परवाक्यं तु न च रक्तं विरोगयेत् ॥ २६ ॥ कथाभङ्गं न कुर्वीत न च वासोविपर्ययम् ॥ नोर्ध्वजातुश्चिरं तिष्ठेत्पतन्तीं न लघयेत् ॥ २७॥ परक्षेत्रे चरन्तीं गां पाययन्तीं च वत्सकम् ॥ नाचक्षीत तथाप्यन्यस्य शक्रचापं न दर्श येत् ॥ २८ ॥ भद्रं भद्रमिति ब्रूयान्नानिष्टं वर्त्तयेत्क्वचित् ॥ पालाशमासनं वर्ज्यं पादपीठं च पादुके ॥ २९ ॥ सुरापं गुरुभूपानां ब्राह्मणानां विशेष तः ॥ नाक्रमेच्च तथा छायां श्वपचस्य च भार्गव ॥ ३० ॥ द्विजोयोश्च दम्पत्योर्भूयोर्ध्रूयमानयोः ॥ अग्निब्राह्मणयोश्चैव द्विजभूपालयो स्तथा ॥ ३१ ॥ शिष्योपाध्याययोश्चैव न च मध्ये न पूजयोः ॥ तैले जले तथा वक्रामादर्शं च मलान्विते ॥ ३२ ॥ न पश्येन्न तथा पश्ये दुपक्तं दिवाकरम् ॥ नोच्छिष्टस्तारकाङ्गाहुः स्तुतिनाशं हुताशनम् ॥ ३३ ॥ न तिष्ठेत्पतिव्रतां च तथा च प्रतिभास्करम् ॥ न संहताभ्यां पाणि भ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः ॥ ३४ ॥ रोहनं च तथा नग्नः कुर्यात्तोयावगाहनम् ॥ निष्कारणं नदीपारं बाहुभ्यां न तरेत्तथा ॥ ३५ ॥ न प्रशस्तेऽङ्गी तोये नदीमत्यां कथंचन ॥ न गिरौ पर्वतं राम न राज्ञः पुरतो नृपम् ॥ ३६॥ असंतये पितृदेवं नदीपारं न च व्रजेत् ॥ भोजनं वर्जयेन्नावि दीवनं च तथाम्भसि ॥ ३७॥ नैवाप्सु प्रक्षिपेद्विष्ठान्नमेध्यं रुधिरं विषम् ॥ समालये नाचरेत्स्नानं न दिवासा विकारणाम् ॥३८॥ आत्मनश्च तथा राम नैव तपनयेत्सलजम् ॥ स्नातः शिरो नावधुनन्नीग्भ्योस्तोयमुद्धरेत् ॥ ३९ ॥ तद्दिने चाङ्गुलितांगं तथा स्नानं विवर्जयेत् ॥ शिरःस्नातश्च तैलेन स्पृशे दङ्गं न किञ्चन ॥ ४० ॥ वाससा वामभागस्य रजसा पूर्ववाससा ॥ संमार्जनं रजोवर्ध्यः खराश्वाष्ट्रैस्तथैव च ॥ ४१ ॥ मेध्यानि च तथा राम गोगजाश्वजजांसि च ॥ नाधः कुर्वीत दहनं न च पादौ प्रतापयेत् ॥ ४२ ॥ दृर्शनं मार्जयेत्पादौ न च कांस्ये प्रधापयेत् ॥ गोगजाश्वानपुच्छेषु खरस्य च विशेषतः ॥ ४३ ॥ गृह्णन्नुदकं तस्माद्विद्रुपो हस्तस्त्यजेत् ॥ अकस्मात्स्पृश्यतास्तास्ताः स्वजोगंस्पर्शनं तथा ॥ ४४ ॥ हीनं वा न वहेद्दाम श्रुतरूपधनादिभिः ॥ हीनेनं च वसेत्सार्धं न देशे वैधवर्जिते ॥ ४५ ॥ न भूपालविहीने च न संवत्सराद्वर्जिते ॥ दुष्टकूपान्विते राम तथा च बहुनायके ॥ ४६ ॥ हीनायके बालपतौ शूद्रराज्ये तथैव च ॥ म्लेच्छवेषो न कर्तव्यो म्लेच्छभाषा तथैव च ॥ ४७ ॥ चण्डालैः पतितै म्लेच्छैर्भाषणं न कदाचन ॥ नकारं कायतः कृत्वा कीर्तयेत्केशवं विभुम् ॥ ४८ ॥ नासंवृतमुखः कुर्याद्धासं जृम्भां तथा क्षुतम् ॥

॥२४०॥