विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

गोपयेज्जन्मनक्षत्रमृणसारं गृहे मलम् ॥ ४९ ॥ प्रभोरप्यवमानं स्वं तस्य दुश्चरितं च यत् ॥ नानुकूल्यं तथा कार्यान्मोध्याणां सुखेषुस्ना ॥ ५० ॥ युक्त्या च कामसेवी स्याच्छास्त्रमत्तः सुखी भवेत् ॥ वेगरोधं न कर्तव्यमन्यत्र क्रोधवेगतः ॥ ५१ ॥ नोपेक्षितव्यो व्याधिः स्याद्विदूरेण्योऽपि भार्गव ॥ ज्ञात्वा भुक्ता च धर्मज्ञ मृत्तिकामः सुरार्चने ॥ ५२ ॥ मलानानां संस्पर्शे मलानां चैव भार्गव ॥ वाससञ्च पर्यायोने रथ्याचंक्रमणे तथा ॥ ५३ ॥ आचमेच्च तथा राम तथा स्वप्नोत्थितो नरः ॥ न हुंकुर्याच्छ्वं पूज्यं विभृयान्त्रिधारिणीम् ॥५४॥ न मुक्त्वामं प्रायस्यत्रीञ्चिसेवां विवर्जयेत् ॥ पादेन नाक्रमेत्पादं न कण्डूयेन्न शोचयेत् ॥५५॥ नास्ति वर्जयेच्छ्वधूमं च गिरं चारूशीलसंयुताम् ॥ प्रत्यक्षं वा परोक्षं वा कस्यचिन्नाप्रियं वदेत् ॥ ५६ ॥ वेदशास्त्रनरेन्द्रर्षिद्विनिन्दां विवर्जयेत् ॥ नास्ति क्यमन्तं चैव चेतसो दूषणं तथा ॥ ५७ ॥ स्त्रीणामीर्ष्या न कर्तव्या विश्वासं तासु वर्जयेत् ॥ लाडितास्ताडिताः कार्या देहे स्वे स्त्रीकुमारिकाः ॥ ॥ ५८ ॥ सर्वेषामेव धर्माणां कर्तव्यं श्रवणं तथा ॥ नमस्कारं च देवानां सर्वेषामेव कारयेत् ॥ ५९ ॥ सर्वेषां चरितं राम धर्मतो न विकुत्सयेत् ॥ न चाचरेच्च धर्मज्ञ ते हि तेजोपहाहताः ॥६०॥ धर्मस्यार्थस्य कामस्य पीडा वर्ज्या परस्परम् ॥ देवस्य वयसश्चैव शिल्पस्य स्वकुलस्य च ॥ ६१॥ आचरेत्सदृशं वेषं व्यवसायानुरूपतः ॥ स्नात एवासु विभृयात्सोष्णीषे धौतवाससी ॥ ६२ ॥ अनुलियेत्तथांगानि सितं माल्यं च धारयेत् ॥ नासंस्कृतं च विभृयात्काञ्चनं पुरुषोत्तम ॥६३॥ निराशनस्य सुप्तस्य शयानस्य तथैव च ॥ तथा भुक्तवतो राम स्नातस्य भाषितस्य च ॥६४॥ यात्राद्युद्द्योतसूक्तस्यापि श्मश्रुकर्म विवर्जयेत् ॥ वैष्णवं वारुणं त्वाष्ट्रं सावित्रं वासवं तथा ॥ ६५ ॥ वायव्यमश्विन्दूकं पौष्णं शाक्रमाश्विनमेव च ॥ मैत्रादित्ये तथा पुष्यः शंवचऋणं भवेत् ॥ ६६ ॥ नक्षत्राणामथेतेषां मुहूर्तेश्च हितप्रदाः॥ अर्कर्किभोमवाराश्च रिक्ताश्च तिथयस्तथा ॥ ६७ ॥ प्रतिपच्च तथा षष्ठी वर्जयेत्क्षौरकर्मणि ॥ वर्जयेज्जन्मनक्षत्रं नानुकूलं तथैव च ॥ ६८ ॥ जन्मनाक्षत्रगे सौम्ये शिरःस्नानेन यत्नतः ॥ पूजा सोमस्य कर्तव्या नक्षत्रस्य तथात्मनः ॥ ६९ ॥ श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नेन वह्निब्राह्मणपूजनम् ॥ वाहनायुधच्छत्राद्यं पूजनीयं प्रयत्नतः ॥ ७० ॥ सुराणामर्चनं कार्यं केशवस्था विशेषतः ॥ समं स्वलंकृतस्तिष्ठेच्छुस्नातश्च मानवः ॥ ७१ ॥ निर्मलानि च कार्याणि दन्तक्षालनानि च ॥ अष्टमीं च तथा षष्ठीं नवमीं च चतुर्दशीम् ॥ ७२ ॥ शिरोऽभ्यङ्गं न कुर्वीत पर्वसन्ध्यौ तथैव च ॥ तथैवामलकस्नानं सप्तमीषु विवर्जयेत् ॥७३॥ विना तु सततं स्नानं न स्नायादष्टमीषु च ॥ अमावास्यां सुरादिंषु नववस्त्रं न धारयेत् ॥ ७४ ॥ न च भौमदिने राम तैलाभ्यक्तेषु चाप्यथ ॥

४१