विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

यम् ॥ ६ ॥ अग्रतो मूलतो वापि कल्पमानेऽतिरिच्यते ॥ अरातीयोरित्यनया छित्त्वाऽच्छेद्येण तत्त्ववित् ॥ ७ ॥ अर्धं च सुशिरः कृत्वा ततः
प्रक्षाल्य वारिणा ॥ पात्रं तमम्रो कृत्वा तु सम्यगेव यथाविधि ॥ ८ ॥ यत्राचकुरित्यनया समुन्नमत उत्तमम् ॥ कुर्यात्तद्दिग्मिकुण्डं च प्रबोध्य
जुहुयाद् घृतम् ॥ ९ ॥ प्रत्यृचा स्वेन मन्त्रेण सम्पातानानयं भवेत् ॥ कृतशान्त्युदके पात्रे रम्ये लोहमये दृढे ॥ १० ॥ स्वलिङ्गोद्धृतमन्त्रेण
दर्विपूण्डादातः परम् ॥ विमुच्य सर्वं तेनैव मन्त्रेण भ्रामयेन्मणिम् ॥ ११ ॥ पात्रे तस्मिंस्ततस्त्वाप्त्वाऽद्धृत्या बन्धनं भवेत् ॥ सकलेनैव मन्त्रेण
मन्त्रयेच्च तथोद्धृतम् ॥ १२ ॥ सामान्यमिदमुक्तं ते शृणु वैशेषिकं द्विज ॥ अभीवर्तेनमणौ कर्म तव वक्ष्याम्यतः परम् ॥ १३ ॥ अभीवर्तेन मणिने
त्याद्याभिस्तिसृभिर्मणौ ॥ अन्त्राद्यं वासपं पात्रं द्वेभ्यश्च प्रत्यृचं पुनः १४ ॥ दत्वा सर्वेण सूक्तेन मणेराधेन्वनं भवेत् ॥ अभीवर्तमणिः प्रोक्तो नौ
वा काष्ठान्नभृत्तसम ॥ १५ ॥ अयं योनिरत इति तस्य होमो विधीयते ॥ शशकोच्छिष्ट ये श्रान्तस्तस्मैभेषज्यभाजनम् ॥ १६ ॥ क्षुद्रेषु यदपामार्ग
मणिः शान्तिविसर्हकः ॥ इत्येते यावदुक्ताः स्युर्विवाहप्रमुखाश्च ये ॥ १७ ॥ पूर्वोक्तेन भवेद्धोम एतेषामिति मे मतिः ॥ द्र्व्योपधिसणीनां च
सभायांणां तथैव च ॥ १८ ॥ दाक्षायणमणीनां च भवेद्धोमादिको विधिः ॥ ओषधीनामिहेदानीं विधानं शृणु भार्गव ॥ १९ ॥
व्रीहीणां वा यवानां वा मूले तु पतितः किरेत ॥ यदि सौम्य सुमन्त्रेण फलक्यान्येकविंशतिः ॥ २० ॥ असुषिम्नस्या
नरूढासु यथाभिलिषितां बुधः ॥ योजयेच्चाम सम्भूताममुकस्य विभूतये ॥ २१ ॥ घृताहुतेति च द्वाभ्यां घृतेन प्रोक्षयेत्ततः ॥ मति
रिपसीत्यनया स्नात्वा तमभिमन्त्रयेत् ॥ २२ ॥ गन्धं संछादयेच्चैव ततो भूम्येत्यनन्तरम् ॥ इत्योषधीनां सर्वासां सामान्योऽयं विधिः
स्मृतः ॥ २३ ॥ एककायास्तु मणयः सलिङ्गं निलवेद् बुधः ॥ मन्त्रेण तान्प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः ॥ २४ ॥ एकाङ्क एककायायेत्येकोके
विधिवत्त्वनेत् ॥ आकन्द्यति सूक्तेन प्रर्द्वन्धां यथाविधि ॥ २५ ॥ इयं वीरुदित्पनया विविधन्वमधुश्चः खनेत् ॥ सूक्तेन युक्तलेनास्य मणेराव
न्धनं भवेत् ॥ २६ ॥ इमां खनामौत्यनया नितनीलिङ्कया खनित् ॥ प्रतीचीं सोममसितां बध्नीयात्तु यथाविधि ॥ २७ ॥ यात्वा गन्धर्व इन्द्वा
भ्यां कपिकच्छुं खनेद्बुधः ॥ सूक्तेनानेन तन्मेहे प्रबध्नीयादिति स्थितः ॥ २८ ॥ इमां खनामौत्यनया दशाश्चाहुतया खनेत् ॥ पाटामुक्तेन बध्नी
यादेकाराज्ञीमिति श्रुतिः ॥ २९ ॥ दर्शशीर्ष इति द्वाभ्यां महावृक्षं विधिवत्त्वनेत् ॥ आपः पुनन्त्वित्यनेन बध्नीयात्तं यथाविधि ॥ ३० ॥ इमां
खनाम्योषधौ त्वां दर्बी नाम तथोत्खनेत् ॥ काण्डीयान्नक्तया त्विते बध्नीयात्तु यथाविधि ॥ ३१ ॥ य आत्मजा इत्यनया खन्यादिति तथैव

४२