विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

अस्थिस्यलट्टकं श्रोणिफलके चैवमादिशेत् ॥ भगास्थ्येकं तथा पृष्ठे चत्वारिंशच्च पञ्च च ॥ ८० ॥ ग्रीवापञ्चदशास्थीनि जत्र्वेकं च तथा हनुः ॥
भ्रमूले द्वे ललाटाक्षिगण्डनासा तथास्थिका ॥ ८१ ॥ सङ्ककास्थ्यालकौ• सार्थमर्बुदैश्च द्विसप्ततिः ॥ द्वौ शङ्कौ कपालानि चत्वार्यथ शिर
स्तथा ॥ ८२ ॥ उरः सप्तदशास्थीनि पुरुषस्यास्थिसंग्रहः ॥ तथा चैवात्र सन्धीनां द्वे शते तु शताधिके ॥ ८३ ॥ अष्टषष्टिश्च शाखासु पार्श्वके
कविवर्जिता ॥ अन्तराधौ त्वशीतिश्च कथिता मुनिनन्दन ॥ ८४ ॥ न च स्नायुशतान्यत्र द्वे तु त्रिंशाधिके मते ॥ अन्तराधौ तु कथिता ह्यक्ष्णो
श्चैव ससप्ततिः ॥ ८५ ॥ षट्कृतानि च शाखासु कथितानि मनीषिभिः ॥ पञ्चषष्टिशतान्यत्र चत्वारिंशत्तथोर्ध्वगाः ॥ ८६ ॥ चत्वारिंशच्छतान्यन्य
तथा शाखासु पण्डितैः ॥ अन्तराधौ तथा षष्टिः पञ्चस्तु कथिता बुधैः ॥८७॥ स्त्रीणां चैवाधिका ज्ञेया विशतिश्चोत्तरा तथा ॥ स्तनयोर्दश विज्ञेया
योनौ राम तथा दश ॥ ८८ ॥ गर्भाशये तथा ज्ञेयाश्चतस्रो गर्भचिन्तकैः ॥ त्रिंशच्छतसहस्राणि तथान्यानि दशैव तु ॥ ८९ ॥ पदूश्वास्तत्सह
स्राणि शिराणां कथितानि तु ॥ ता वहन्ति रसं देहे केदारमिव कुल्यकाः ॥ ९० ॥ अर्धाङ्गुलि तथा सर्व स्वेदलोपादिकं च यत ॥ द्विसप्तति
स्तथा कोट्यो रोम्णां विद्धि महासुज ॥ ९१ ॥ मज्जाया मेदसश्चैव वसायाश्च तथा द्विज ॥ मूत्रस्य चैव पित्तस्य श्लेष्मणः शुक्रतस्तथा ॥ ९२ ॥
रक्तस्य च रसस्याथ क्रमशोञ्जलयः स्मृताः ॥ अर्धार्धाभ्यधिकाः सर्वाः पूर्वाञ्चाञ्जलिभिः स्मृताः ॥९३॥ अर्धाञ्जलिश्च शुक्रस्य शुक्रस्य तथाधं च
तथौजसः ॥ रजस्तु तथा स्त्रीणां चतस्रः कथिता बुधैः ॥९४॥ समधातोरिदं प्रोक्तं प्रमाणं देहचिन्तकैः ॥ विलक्षणानि देहानि नित्यमेव शरी
णाम् ॥ तेषां भेदेन भिद्यन्ते मलदोषाणुरूपतः ॥ ९५ ॥ एतच्छरीरं मलदोषपिण्डं धातुवाश्रयं कर्मपाशाशयश्च ॥ मोक्षाय यत्न्यं भवेत्स धन्यो
मोक्षे च हेतुः परमो हि विष्णुः ॥९६॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा०सं० रामं प्रति पुष्करोपाख्याने शरीरविषयवर्णनन्नाम पञ्चदशो-
त्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥ पुष्कर उवाच ॥ आयुषि कर्मणि क्षीणे संप्नाप्ते मरणे नृणाम् ॥ ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ॥ १ ॥
शरीरमुपकुप्याथ रुन्त्स्यान्दानोदकान्गदि दै ॥ भिनत्ति प्राणस्थानानि पुनर्मर्माणि चैव हि ॥ २ ॥ शैत्यात्प्रकुपितो वायुश्छिद्रमन्वित्यवे
ततः ॥ द्वे नेत्रे च तथा कर्णौ द्वौ तु नासापुटो तथा ॥३॥ ऊर्ध्वं तु सप्त छिद्राणि सप्तकं वदनं तथा ॥ एतैः प्राणो विनिर्याति प्रायशः शुभक
र्मणाम् ॥ ४ ॥ अधः पायुरुपस्थं च छिद्रद्वयमुदाहृतम् ॥ छिद्रद्वयेन तेनाथ म्रियन्तेऽशुभकारिणः ॥ ५ ॥ मूर्धानं योगिनां भित्त्वा जीवो व्रजति
भार्गव ॥ अथवा स्वेच्छया राम येन चेच्छन्ति योगिनः ॥ ६ ॥ अन्तकाले तु सम्प्राप्ते प्राणापानेव्यवस्थितः ॥ तमसा संवृते ज्ञाने संवृतेषु च