विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

मर्मसु ॥ ७ ॥ स जीवो नाभ्यधिष्ठानश्चाल्यते मातरिश्वना ॥ स जीवश्वास्यमानस्तु कर्मभिस्तैः पुरातनैः ॥ ८ ॥ अप्राज्ञां प्राणवृत्तिं तां शनै-
श्च्यावयते द्विज ॥ शरीरं प्रजहात्यस्मात्रिश्वासस्तु भवेत्ततः ॥ ९ ॥ च्यवन्तं जायमानं वा प्रविशन्तं च योनिषु ॥ पश्यन्त्येवंविधं सिद्धा
जीवं दिव्येन चक्षुषा ॥ १० ॥ स तु देहपरित्यागकाले प्राप्ते तदानघ ॥ तत्क्षणादेव गृह्णाति शरीरमतिवाहिकम् ॥ ११ ॥
ऊर्ध्वं भजन्ति भूतानि त्रीण्येस्मात्तस्य विग्रहात् ॥ आकाशवायुतेजांसि द्वे चाधो भृगुनन्दन ॥ १२ ॥ सलिलं च महाभाग तथैव च वसुन्धरा ॥
एवं पञ्चत्वमापन्नः पुरुषस्त्वभिधीयते ॥ १३ ॥ एवं पञ्चत्वमापन्ने तद्देहमतिवाहिकम् ॥ भयानकंयमैर्घोरैर्नानारूपैश्चसंस्थिता ॥ १४ ॥ उच्छ्रस्तस्य
तदा बद्धं कालपाशेन सत्वरम् ॥ नीयते कालपुरुषैर्गम्यं मार्गं सुदुस्तरम् ॥ १५ ॥ तप्ताम्बरोपसङ्काशं खद्योतनिभं महत् ॥ संतप्तसिकतं घोरं
ताम्रपर्णनिभं तथा ॥ १६ ॥ षडशीतिसहस्राणि योजनानां महीतलम् ॥ यमस्य तु पुरी राम घोरा संयमनी स्मृता ॥ १७ ॥ नीयते तेन मार्गेण
तादृशेन तु तां पुरीम् ॥ आकृष्यमाणः पुरुषैर्यमैर्घोरैर्महीतले ॥ १८ ॥ पीडामनुभवंस्तत्र म्रियते न च मानद ॥ अत्यर्थविषमः स्रोतः स मार्गो
घोरदर्शनः ॥ १९ ॥ विषरूपधरो राम भुवि शीताकृतो महान् ॥ हिमप्रपातबहुलाश्चातिशीतः सुदुस्तरः ॥ २० ॥ अन्धकारवृते दुर्गे गर्भवासोपमस्तथा ॥
अग्निसंस्पर्शवदनैः काककोकोलजम्बुकैः ॥ २१ ॥ मक्षिकादंशमशकैरावृतः सर्पवृश्चिकैः ॥ भक्ष्यमाणोऽपि तैर्जन्तुर्भिद्यते चापि राक्षसैः ॥ २२ ॥
उत्कृत्योत्कृत्य सहसा न च प्राणैर्वियुज्यते ॥ मुद्गरैश्चूर्णयते घोरैस्तुद्यते लोहकण्टकैः ॥ २३ ॥ क्षुधया तृषया चैव धोग्या चापि पीड्यते ॥
दह्यमानोऽतिघोरेण सैकतेन च नीयते ॥ २४ ॥ एवं संप्राप्यमानस्तु प्राप्यते यममन्दिरम् ॥ दशभिः स मुहूर्त्तैस्तु पन्थानमतिदुस्तरम् ॥ २५ ॥
प्राप्नोति भीमिनिर्घोषं दुर्गन्धभयदर्शनम् ॥ तत्कालं सुमहद्भीतो पुरुषो देवमायया ॥ २६ ॥ पापानुरूपं तत्कालं तस्य तत्राभिजायते ॥ कस्यचि-
द्दिशते कालं कस्यचिच्छतसम्भवम् ॥ २७ ॥ क्षुत्तृष्णासम्भवाश्चैव भवन्त्यथ महाभयाः ॥ दण्डपिण्डुष्य धर्मज्ञ प्रेतत्वमुपजायते ॥ २८ ॥ प्रेत-
लोके स वसति ततः संवत्सरं नरः ॥ सोदकुम्भमथोन्नान्नं बान्धवैस्तस्य दीयते ॥ २९ ॥ दिनेदिने यद्धर्मज्ञ तद्भुङ्क्ते नात्र संशयः ॥ न दीयते तु
यस्यैतत्स तु तत्र यथा स्वयम् ॥ ३० ॥ पूर्वदत्तमथान्नाद्यं प्राप्नोति स्वयमेव तु ॥ स्वयमंत्र न दत्तं तु तथा दाता न विद्यते ॥ ३१ ॥
न चास्त्युदकदाता च स तु तत्परितप्यते ॥ बान्धवैर्वस्तुदकं दत्तं तन्न तत्रास्य जायते ॥ ३२ ॥ नदी शीतलजला नाम बहुपानीयसंयुता ॥ मासि

---

१ 'यममन्दिरम्' इति पुस्तकान्तरे पाठः ।
४४