विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

द्वि० खं० अ० १४६

वि० धं० ॥२८३॥

भवेत् ॥ समन्तात्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु ॥ ७ ॥ अधिकृत्याऽभियोक्तुं तु तत्रापि शृणु कल्पनम् ॥ अभियोज्यः स्मृतः शत्रुस्तत्प्रापि
च प्रतीहिता ॥ ८ ॥ तत्परस्तु सुहृज्ज्ञेयो मित्रं मित्रारिपुस्तथा ॥ एतत्पुरस्तात्कथितं पश्चादपि निबोध मे ॥ ९ ॥ पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्
तत्सवाक्रन्द उच्यते ॥ आसारस्तु ततोन्यस्त्वाक्रन्दसार उच्यते ॥ १० ॥ जिगीषोः शत्रुशक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज ॥
निग्रहात्तनुमहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः ॥ ११ ॥ निग्रहस्यानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् ॥ उदासीनः स कथितो
बलवान्पृथिवीपतिः ॥ १२ ॥ एतावदेव ते राम प्रोक्तं द्वादशराजकम् ॥ नानापि निश्चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव ॥ १३ ॥ नास्ति
जात्या रिपुर्नाम मित्रं नाम न विद्यते ॥ सामर्थ्ययोगाज्जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा ॥ १४ ॥ त्रिविधा रिपवः प्रोक्ताः कुल्यानन्तर
कृत्रिमाः ॥ पूर्वः पूर्वो गुरुस्तेषां दुर्भिशक्तितमो मतः ॥ १५॥ अनन्तरोऽपि यः शत्रुः सोऽपि मे कृत्रिमो मतः॥ पाणिग्राहो भवेद्राज्ञा शत्रोर्मित्रा
भियोगितः ॥ १६ ॥ पाणिग्राहमुपायैस्तु शमयेच्च तथा स्वकम् ॥ मित्रेण शत्रोराच्छेद्यं न शंसन्ति पुरातनाः ॥ १७ ॥ मित्रं हि शत्रुतामेति
सामन्तत्वादिनन्तरम् ॥ शत्रुं जिगीषुरुच्छिन्द्व्यात्स्वयं शक्तोति चेद्यदि ॥ १८ ॥ प्रतापवृद्धौ तेनास्य न मित्राज्जायते भयम् ॥ नान्यथा पृथिवीं
जेतुं शक्त्या राम जिगीषुणा ॥ १९ ॥ प्रतापवृद्धिः कर्तव्या तस्माद्राज्ञा यथा तथा ॥ तथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वास्यश्च यथा भवेत् ॥ २० ॥
जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशं नयेत् ॥ यः स्यादधर्मविजयी तस्मादुद्विजते जनः ॥ प्राप्यापि वसुधां कृत्स्नां न चिरं श्रियमश्नुते ॥
॥ २१॥ धर्मेण यज्ञो भवति बुद्धिधर्मेण वृद्धिक्ष तथापन्न ॥ धर्मेण लब्ध्वा वसुधां जितारिर्भुक्ता चिरं नाकमनुप्रयाति ॥२२॥ इति श्रीविष्णुधर्मो
त्तरे द्वितीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे रामं प्रति पुष्करोपाख्याने राज्यमण्डलवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १४५ ॥
॥ राम उवाच ॥ ॥ सामभेदौ तथा प्रोक्तौ दानदण्डौ तथैव च ॥ दण्डः सुदेशे कथितः परदेशे ब्रवीहि मे ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥
द्विविधः कथितो दण्डः परदेशे पुरातनैः ॥ प्रकाशाप्रकाशश्च तं निबोध द्विजोत्तम ॥२॥ लुण्ठनं ग्रामघातश्च सस्यघातस्तथैव च ॥ चतुर्गेण
दण्डेन परषां च तथा वधः ॥ ३॥ प्रकाशः कथितो दण्डः प्रत्यक्षं वन्दिदीपनम् ॥ अप्रकाशो विषं वह्निर्दूषेश्च पुरुषैर्वधः ॥ ४ ॥ दूषणं
यवसादीनामुदकानां च दूषणम् ॥ रसक्रियाश्च विविधाः सुभगा भेदनादिकम् ॥ ५ ॥ एवमादीनि कार्याणि परचक्रे महीक्षिता ॥ स्वराष्ट्रं
च द्विजश्रेष्ठ दूषणं बलिनामपि ॥ ६ ॥ चत्वार एते कथिताभ्युपायाः प्रधानभूता भुवि पार्थिवानाम् ॥ अतः परं ते कथयामि राम शेषांस्त्वस्ते न

॥२८४॥