विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

॥२८८॥ वि० ध० द्वि० खं० अ० १६३

॥ राम उवाच ॥ ॥ संवत्सराभिषेकं च कथयस्व महीपतेः ॥ तत्र मे संशय देव त्वं हि सर्व विषयवित् ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ राजाभिषेकनक्षत्रे प्रतिसंवत्सरं द्विजः ॥ पूर्त्वाभिषेकविर्विधिना कर्त्तव्यमभिषेचनम् ॥ २ ॥ धन्यं यशस्यं रिपुनाशनं च सौभाग्यदं पृथिवीवर्धनं च ॥ वर्षाभिषेकं नृपतेः प्रदिष्टं सौख्यावहं राज्यविवर्द्धनं च ॥ ३॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे द्वितीयखण्डे मा० सं० रामं प्रति पुष्करो- पाख्याने संवत्सराभिषेकाध्यायो नाम द्विपष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः॥१६२॥ राम उवाच ॥ अथातःसर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्राविशारद ॥ यात्रांनृपति- याने मे कथयस्व महीक्षिताम् ॥ १ ॥ पुष्कर उवाच ॥ यदा मन्येत नृपतिराक्रन्देन बलीयसा ॥ पार्षिणग्राहातिभूमिषूना तं तथा यानां प्रयोजयेत् ॥ ॥२॥पुष्ट्वा १ मेद्य सुता भृत्या प्रभूतंच बलं मम ॥ सुलभञ्चासमर्थोऽस्मि तदा यात्रां प्रयोजयेत् ॥३॥ पार्षिणग्राहाधिकं सैन्यं द्रूढो निक्षिप्य वा बजेत्॥ चैत्रे वा मार्गशीर्षे वा यात्रां यायान्नराधिपः ॥ ४ ॥ चैत्र्यां सस्यं हि नंशायं हन्ति पृष्टिं च शारदम् ॥ एतदेव विपर्यस्तं मार्गशीर्ष्यां नराधिपः ॥ ॥ ५॥ शशोर्वा व्यसने यायात्काल एव सुदुर्लभः ॥ दिव्यान्तरिक्षांशितितैरुत्पातैः पीडितं द्वरम् ॥ ६ ॥ षड्‌ऋषीणामृणां पीडितं न तथा ग्रहैः ॥ प्रज्वलन्ति तथैवोल्का दिशं यस्य प्रधावते ॥ ७ ॥ भूकम्पे वा दिशं याति यां च केतुः प्रदृश्यते ॥ निर्घातः श्रूयते यत्र तां यायान्नृप- धाधिपः ॥ ८ ॥ स्वबल्व्यासनो २ पेतं तथा दुर्भिक्षपीडितम् ॥ संभूतान्तरकोपं च क्षिप्रं यायादरिं नृपः ॥ ९ ॥ झूंक्रतादिक ३ संवृद्धं दुर्भिक्षं तथा विप्लवे ॥ नास्तिकं भिन्नमर्यादं तथा मङ्गल्वादि च ॥ १० ॥ अपेयप्रकृतिं चैव निराशं च तथा जयेत् ॥ विदितात्मबलैः सैन्यं तथा निहुरस्त्य- रथं ॥ ११ ॥ व्यसनासक्तनृपतिं बले राजा नियोजयेत् ॥ पश्चाद्देशं पुरस्तात्तु ४ विधायेत्तः ॥ १२ ॥ क्व याति तिष्ठ मागच्छ किं तव गमनस्य च ॥ अन्ये शब्दाश्च ये दृष्टास्ते विनिष्क्रिय अपि ॥ १३ ॥ ध्वजादिषु तथा स्नाने क्रव्यादानां विरोहणम् ॥ स्वबलेनं ६ वाहनानां च वक्रसङ्करस्तथैव च ॥ १४ ॥ विनिर्गतश्च ज्ञायाश्चैः ५ शिरस्त्राविघातनम् ॥ छत्रध्वजादिवस्त्राणां पतनं च तथाशुभम् ॥ १५ ॥ दृष्ट्वा निमित्ते प्रथमममङ्गल्यं विनाशनम् ॥ केशवं पूजयेद्विद्वांस्तथैव मधुसूदनम् ॥ १६॥ द्वितीये तु ततो दृष्टे प्रतीपे प्रविशेद्गृहम् ॥ अथेमानि प्रवक्ष्यामि मङ्गल्यानि तथानघ ॥ १७ ॥ श्वेताः सुमनसः श्रेष्ठाः पूर्णकुम्भं तथैव च ॥ जलजानि च मत्स्यांनि मांसं मत्स्याश्च भार्गव ॥ १८ ॥ गावस्तु- रङ्गमा नागा बद्ध एकः पशूस्ततः ॥ त्रिदशाः सुहृदो विप्रा ज्वलितश्च हुताशनः ॥ १९ ॥ गणिकाश्च महाभागाः पूर्वाचार्य्यादिगोमयम् ॥ हंकमं ॥२८८॥

---

१ 'स्वपते' इति क० । २ 'स्वबाले' इति क० । ३ 'यूकामङ्कको इति क० । ४ 'पुरस्तात्त्वविगर्हितम्' इति ख० । ५ 'शस्त्रमङ्कुर' इति क० । ६ स्वसैन्य' इति ख० ।