विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

विमलमयूरखः क्षेमाय शिखिपत्राकारः स्तवग्रहाय चन्द्र इव दृष्टिमण्यो राज्यस्याप्तये चन्द्रश्माः समागमे ग्रहाणामुदूर्ध्वमध्यात्तश्च दृश्यते । यथासं भवं च नक्षत्राणां समागमे नक्षत्रादीन्यपि शस्यन्ते ॥ अथ यस्मिन्नक्षत्रे भौम उदयं प्रतिपद्यते तस्मात्सप्ताष्टनबमक्षं पूर्णोन्मुखं नाम वक्रं करोति येनाग्निमन्तो ब्राह्मणा अग्निजीविनश्च पीड्यन्ते । दशमैकादशद्वादशंऽश्रुमुखं नाम मरणकारकं करोति । त्रयोदशचतुर्दशयोर्व्यालावह्यं व्यालवृ द्धिकरम् । पञ्चदशषोडशयो रुचिरमुखं संग्रामसूचकम् । सप्तदशाष्टादशयोरासिमुखं चौराग्रव्यत्यकरम् ॥ अथ बुधो भरणीकृत्तिका रोहिणीषु विच रन्प्राकृतां गतिं सुभिक्षजननं विचरति । आष्ट्रपौरद्रिप्रेक्षुषु मिश्रां मिश्रफलदां पुनर्वसुपुष्यभाग्यार्चम्वणेषु संक्षितं मिश्रफलदामेव ॥ आर्द्रेपु ष्यवाचैपौष्णशक्राग्निभानि तीक्ष्णां नाम विग्रहकारिणीं मूलादितित्रितयसंयोगात्कान्तिकोत्पादिमृदम् । श्रवणधनिष्ठावारुणीत्वाप्रणि, घोरां घोरफलाम॥जीवस्त्वष्टयोदशभिर्भानिं गतिं विवरञ्शुभो भवति, अन्यथा कष्टफलः । अथोद्यास्तमयचारैः शुक्रस्य यन्मानं नक्षत्रचतुष्टयमानं मण्डलं सुभिक्षजननं, रौद्राद्यमपि चतुष्टयं द्विजभयप्रदं, शक्राद्यं पञ्चक्षं रोगजननं, घनिष्ठाद्यं षण्णक्षत्रमतिवृष्टिकारिमितित्यादेश्च्यपुरुपनक्षत्रेषु सोमे विच रति, तत्पीडा बहव्यो भवन्ति ॥ यस्यां दिशि केतोः शिखा दीता भवति तं देशं नृपतिरमियुञ्ज्यात । उपरागः श्वेतस्तरक्तपीतकृष्णो ग्रहोर्द्वालहाणाक्षधि याविट्वाइपीडां करोति । अगस्त्यः स्फुरुणो रूक्षतयोपहतः शिखिशिखावत्स्तोभयाय । एवंविधा सप्तर्षयश्च । एवंविधं त्रैलोक्यमपि पीडयन्ते ऐशान्यां दिशि कृत्तिकाभिः सहोदेति कुमारस्तिस्मिन्नेवविधे बालपीडा ॥ जीवशसोराः पौराः । कुजशुक्रौ यायिग्रहौ । चन्द्रार्कौ मध्यमौ । तत्राकेण सह ग्रहा णामस्तमयो भवति । चन्द्रेण सह समागमः परस्परं युद्धम् । उङ्ङ्मागंगतः शुभ्रो विजयी भवति । यायिमहे विजयिनि स्वबले च राजा परान भियुञ्जीत, अन्यथा पौरेषु बलवत्सु यायिनां नाशः स्यात् । अगस्त्यवदुपहते नक्षत्रे तद्देशडूयत्यतजातपुरुषपीडा । वा यस्यां दिशि भृचलो याति तां दिशं राजा यायात् । संनिर्चिते दीर्घे राजमरणं स्यात् । यां दिशमुल्का याति तां दिशं नृपो यायात । दिवोल्का चन्द्रार्कविनिर्गता उल्काति न्यतिस्थुला सस्फुलिङ्गा ततोर्ध्वगा राजमृत्यवे स्यात् । बहुवर्णं परिवेषे प्रजापीडा स्यात्, गतः खण्डः परिवेषः स्यात्, तां दिशं नृपतिर्यायात । अतिभीमनिर्घातो राजमृत्यवे । यां च दिशं याति तां दिशं राजा यायात । गन्धर्वनगरं शक्रायोधोद्भूतं महाभयाय । गत्राविन्द्रधनुः श्वेतं व्यभ्रे च महाभयाय । प्रतिसूर्य उदग्दक्षिणेनाकादातकृत् । उभयस्थितो महावधाय उपरि गजयूत्थवे ॥ तथाचप्रस्ताननवि

---

१ 'स्फुरणो' इति क० ।