विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० घ०
॥२९६॥

द्वि० खं०
अ० ११८

गेन विभाज्या। लब्धाङ्कसमश्च स्थाप्याः। अवशेषं तदनन्तरं ज्यान्तरेण गुणयेत्। राशिलिताभागेन विभजेत्। लब्धं स्थापितजीवायां दत्त्वेष्टज्यासिद्धिः। कालक्षेपेभ्यो लिप्तीकृत्य परिकल्पितेभ्यो जीवा कार्या। लिप्ताभ्यो यावन्ति ज्यान्तराणि संशुद्धयन्ति तावन्ति संशोच्यावशिष्टभागलिप्ताष्टभागहृतमशुद्धज्यान्तरेण विभजेत्। लब्धहतासु आद्यष्टकभागलिप्तासु क्षिपेतां शरान्तरेवं शरचापः भागचतुर्विंशतित्यापरमापक्रमज्या मेषादिस्थो विषुवल्छेखास्थो ग्रहो भवतिकुलीरादिस्यश्वान्तेण। परमापक्रमान्तस्थो भवति। तुलादिस्यो विषुवेच्छेखास्थः मकरादिस्यो दक्षिणेन परमापक्रमहतां व्यासाधैन विभजेत्तालब्धं चन्द्रस्फुटविक्षेपः। तात्कालिकौंश्रिं स्फुटे युपाते योज्यं बुधशुकयोः स्वमन्दविक्षेपहतां स्फुटान्त्यकर्णेन विभजेत्, लब्धं तयोः स्फुटविक्षेपः। तात्कालिकस्फुटाङ्कस्फुटपातयोगज्यां भौमजीवसौराणां मध्यविक्षेपहतां स्फुटान्त्यकर्णेन विभजेत, लब्धं तेषां स्फुटविक्षेपः। उक्तन्नितचापस्फुटविक्षेपयोर्दिक्शेको योगः तज्जौवस्यक्रान्तिः, तस्या नियोगः शिष्यते सा दिक् तद्वेलस्थ्यश्व ग्रहो भवति। एवं ग्रहाणाञ्चतुरेण दक्षिणेन गतिर्ज्ञेया। मचकवशेनोदयास्तमयौ कुर्वन्तः पश्चिमेन यान्ति। पूर्वा व्रजन्तो भगणपरिवर्त्तनंकुर्वन्ति तत्र च सूर्याश्वपातैः सममेव लङ्कादक्षिणेतरेरेखायाः फाल्गुनान्ते सर्व एव कल्पादावकरोदये मीनमेषसन्धिग्ना भवन्ति। कल्पावसाने च मेषप्रदेशे वा भानोर्गगनमध्यवर्त्तिन्यादित्ये द्वादशाङ्गुलेन शंकुना समावनौ छाया ग्राह्या, तद्दृगं व्यासाधंवर्गहृते च्छायाशंकुवर्गेणयोगेन विभजेत, लब्धमक्षज्यावर्गः। तत्पदमक्षज्या तच्चापं स्वदेशांशः तं राशित्रयादपास्य स्वदेशावलम्बको भवति। तज्ज्यावलम्बकज्या त्रिज्या वर्गस्य स्वक्रान्तिवर्गोनस्य पदं स्वाहोरात्रार्धम्तत्य च स्वक्रान्तिवशेन दिक्। स्वक्रान्तिविषुवच्छायाहता शंकुहता क्षितिजा, सा त्रिज्ज्याहता स्वाहोत्रार्थावसभाजिता क्षये वृद्धिज्यौ। तद्धनुश्चरार्धं वा प्राणास्तद्वितकाभिः पञ्चदशघटिकाद्युता दिनाधम्। उना राज्यधंगा एवमुत्तरगोलस्या दक्षिणकारः स्वस्वभागपादशरः अवामधनुपामबोद्यः। शोधनं व्यस्तराश्युदयप्राणाः मेषवृषमिथुनानां क्रमेण कर्कटसिंहकन्यानामुत्क्रमेण। मेषवृषमिथुनजीवादिः प्राग्वच्चरप्राणाः कर्त्तव्याः। तेषाममवोधः शोधनं च तैनैकेन्द्रियाक्षप्राणाः तैः क्रमेण मेषवृषमिथुनाः प्राणोहीनाः उत्क्रमेण कुलीरसिंहकन्यानाम् । युक्तस्वदेशे चरा व्युदयमाणा भवन्ति त एवोत्क्रमेण तुलादीनां मीनादीनामपि अर्द्धिनमध्याह्नेच्छायाम्यूल्यान्निराग्रमूल्यान्परिलेखमलत्यसुखपुच्छ्ररुखा प्राच्यापरा आदित्यचन्द्रयोरन्यतमस्य देशान्तरकर्म विना ग्रहणं न कार्यम्। तथ्यागते काले यदि भवति तदा रेखामध्ये स्वदेशो ज्ञेयः॥ अथादौ रेखा पश्चाद्यत्राक् तत्कालान्तरं षष्टिहृतं पञ्चभिः सहस्रैर्विभजेत् । लब्धदेशान्तरयोजनानि ग्रहस्यार्धं रात्रान्मध्याह्नं यावत्पूर्वः

॥२९६॥