विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तन्यासाच्चैन विभजेत। लब्ध्यग्रह औदयिके ऋणमास्तमयिकवत्तउत्तरविक्षेपपरमापक्रमेण विभजेता लब्धमयनविक्षेपेऽन्वे शोध्यमन्यथादेयम्। एवं ग्रहोदयास्तलग्नौ भवतः। ततो ग्रहान्तराल्लग्नवकालः कलीशमहान्तरांशतानां भुजान्तरेण भागमपहरेत्। ग्रहे वक्रिणि भुक्तियोगेन लब्धो दिनादिः कालसुपास्तमयस्य एव नक्षत्राणां तेषां द्वादश दृश्यादृश्यांशः अगस्त्यध्रुवकदिक्कर्मद्वयं कृत्वा तद्घटिकाह्वयेन स्वदेशराश्युदये वर्धयेत्। तादृशेकंरास्त्योदयः वक्रोनेस्तमयः प्रतिदिवसिक उदयो ग्रहान्तं लग्नवशनेति ॥ इति श्रीवि० घ० दि० सं० मा० सं० उदयास्तमयप्रकरणं नाम त्रिसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १७३ ॥ स्वोदयास्तावलम्बौ चन्द्रार्कयोः ततश्चन्द्रोदयास्तकालौ साध्यौ इष्टकालिकचन्द्रार्कस्वक्रान्ति त्रिज्योगुणे विलम्बज्यया विभजेत्। लब्ध्ये क्रान्तिदिशेनेन ततोर्कचन्द्रशूङ्ककौ पृथक्कूर्च्छकुहताश्चज्यावलम्बकेन विभजेत। लब्धे शङ्कतले तौ चोत्तरे स्वरात्रौ दिवससाम्ये द्वादशकुतलयोर्दिशेको योगो दिग्भेदवियोगः पृथग्बाहुः तयोर्दिगेको वियोगोऽन्यथा योगः स्फुटवाहुः स्वहग्ग्रहर्ण वर्जभुजावलम्बिक्षेपपदयोः कपालभेदे साम्ये वियोगः प्रथमशरां दिग्नेवातिलिक्षेपो दिग्भेदो युतिक्द्वितीयः प्रथमद्वितीयवर्गयोगपदं कोटिः कोटि बाहुवर्गयोगमूलंकर्णः अर्कोनानश्चन्द्रकेन्द्रं तस्माज्ज्योकेन्द्रलिप्ताश्चन्द्रमासलिप्ताः तस्माज्ज्योकेन्द्रलिप्ताश्चन्द्रमानभाः नवय्राहतास्मिन् केन्द्र प्रथमचतुथपद्स्थे द्वितीयस्थे कृष्णम् इन्दुमानचतुर्भागंकृतास्मितेकर्मानसुजक्कणकोटिसूत्राण्यङ्गुलतां यान्ति पूर्वापराशराभिमुखार्कचन्द्राणयाद्य पदंगे मितशृङ्गं परिलिखेत। एवं द्वितीयतृतीयणे कृष्णं बिन्दुमर्क परिकल्प्य ततोकार्य्या शशी तथा भुजा देया तद्भात्वाभिमुख्येन कोटिः ततः तदग्रेल्लग्नेन पूर्वान्तं पुनःपुनः सकलम्। यावद्विक्षेपं लब्धोनं स्यात् इति लम्बनं संस्कृते तिथ्यन्ते ग्रहणमध्यश्चन्द्रश्चन्द्रकलिपतादित्रि भास्त्वक्रान्तिः अङ्के सौम्य्या शोध्या याम्य्या देया तज्जयाममध्यमचन्द्रकिंशुत्यन्तहता शरेकहंतया त्रिज्यया विभजेत्। लब्धमवन्तरितिः स्वक्रान्ति तोक्षधिके सौम्य्यान्यथा याम्या तात्कालिकचन्द्रविक्षेपान्वत्यानादिगैक्ये योगो दिग्भेदो वियोगः स्फुटविक्षेपः तेन स्थिते मन्दमृदलोनयुतैर्भहेः स्पर्शनीमीलोनीलनमोक्षकालिकैलम्बनानि कार्याणि मध्यलम्बनेस्पष्टेलंबनस्य धनणेकोन्तरे भेद्योगः फलम्। तेन मध्यस्थित्यरविमन्दोवेव युते स्वकालिके स्फूटे भवतः पञ्चदशं घटिकाकालिकं लंबने फलेन हीने विमंदार्थ कार्य शेषं परिखेलावद्ध्ये चंद्रग्रहणवद्भवति ॥ धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यलोकप्रदं तथा॥ इंदं ग्रहणं गणितं सर्वकामप्रदं शिवम् ॥ गतिमकस्य विज्ञाय ग्रहस्य सुसमाहितः ॥ तस्य लोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ सर्वग्रहांगंति ज्ञात्वा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते ॥ धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् ॥ कामानवान्नुयात्कामी मोक्षार्थी परमं