विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ १६६ ॥

च तथा मूलं श्रीसक्तमथवापरम् ॥ २॥ अभिज्ञां च पवित्रं च चरितं वैष्णवं तथा ॥ वादिदर्शनदौर्जन्यदर्शनोन्मिश्रितं तथा ॥ भूयश्चाङ्गानाम् । शौचं निवृत्तं त्वधिवासनं वै कार्यं सुरार्चासु यथाभियास्ये ॥ ३ ॥ इति श्रीविष्णु०ध० बृ० सं० मा० व०सं० अर्चाशौचकथनं नाम शततमोऽध्यायः ॥ १०० ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अथार्चाशौचानन्तरं पवित्रकस्याचार्याः पश्चादधिवासनं कुर्यात् ॥ तत्र कमलकर्णिकायां ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेण दक्षिणशिरस्कं प्राक्शिरसं वा शय्यायां स्वापयेत्तोरतः पञ्चगव्यैः पञ्चशिरस्तत्पशस्तत्स्यता शुद्धान्वस्त्रैश्चादित्येतो ततो युवा सुवासा इति प्रच्छादनपटं दद्यात् ॥ गण्डोपधानं च । ततो गर्भास्त्रं सप्तशीर्षानन्तं नागं कुर्यात् । तं च शयने स्थापयेत् ॥ ततो जीवस्यावाहनं कुर्यात् शिवसंकल्पं योजयेत् । तत्परस्तन्मन्त्रस्यावाहनं प्रयोजयेत् । ततोऽर्घ्यपाद्याचमनीयमधुपर्कचन्दनमाल्यधूपप्रमथुकप्रकीर्णकमन्नाभिः प्रत्येकं मूर्त्तिनेपनान्यलङ्कुर्यात् ॥ ततः ऐरीणाम् । नमोऽस्तु सर्पेभ्य इति योगयोगेति मन्त्रं चोदीरयेत् ॥ अनन्तमाहात्म्यं च वा वदेत् ॥ ततो ध्रुवा द्यौरिति मन्त्रेणानन्तोपरि ॐमन्मन्तवर्च्च पवित्रके स्थापयेत् ॥ ततो जीवस्यावाहनं कुर्यात् । शिवसङ्कल्पं जपेत् । ततो भगवन्तमावाहयेत् । ततः सर्वे मुन्यप्सरोगणान्नवः प्रणामं कुर्युः आगच्छ भगवन्निति ब्रूयुः । ततः षाड्‌गुण्यैर्महौजोभ्यश्छन्दः पूज्येयुः । ततोऽर्घ्यपाद्याचमनीयस्नानीयोदकानुपलेपनामलयधूपदीपमधुपर्कापन्नक्रमन्नादानैः श्रीभगवन्तं प्रत्येकं संविभज्येत् । ततः स्वस्ति न इन्द्र इति जपेत् । ततो युवांसुवासा इति श्रीभगवन्तं महता वासोगुणेनाच्छादयेत् युक्तो मन इति पुष्पैरावकिरेत् । बोधयमा प्रतिबोधयैति सिद्धार्थैश्चावकिरेत् । प्रादुश्चेमानिविति वाचयत् । एवमधिवासनं कार्यम् ॥ अधिवासितं च भगवति अर्चाभ्यण्डिले वेदिं प्रतिष्ठाप्य आसनानि पाद्यादीनि च अर्चाशौचविधानेन वेदिमासन्नानि च शोधयेत् ॥ ततः शङ्करगीतोक्तविधिना इज्यां सारस्वतः कुर्यात् । इज्यासमाप्तिकालमेव होमस्थण्डिले होता होमं वेदीशीचमासन्नानां सङ्क्षेपं विधीते ॥ इज्याहोमौ च कर्तव्यौ प्रत्यहं त्वधिवासिते । पूजनं गीतनृत्यैश्च प्रतिष्ठा यावदागता । अधिवासनमन्तरो मया सम्यगुदाहृतम् ॥ १ ॥ इति श्रीविष्णु० ध० बृ० सं० मा० व० सं० अधिवासनवर्णनो नामैकाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १०१॥छ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अथावाहयन्वह्रै जीवे बीजे संवृतिं प्रभुम् ॥ पश्चाद्भावस्थिते देवे पश्या च स्थिते पुनः ॥ १ ॥ वत्त्वेन तु भावेन पश्याच स्थिते पुनः ॥ ३॥ आंन्येन तु भावेन पश्चाद्भावस्थिते प्रमुम् ॥ २ ॥ बाणेन च भावेन पश्चाद्भावस्थिते प्रभुम् ॥ सूतात्मकत्वेन तथा पशूद्भावस्थिते पुनः ॥ ३ ॥ परमात्मानमप्युन्मुञ्चेज् जगदीश्वरम् ॥ सर्वगं सर्वदातारं सर्वेशमपराजितम् ॥ ४ ॥ अन्त्यर्भसूक्ष्मं वरदं क्षेत्रज्ञं प्रसुमीश्वरम् ॥

बृ० सं० अ० १०२ ॥ १६६ ॥