विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तथा परम् ॥ स यौवनमनुप्राप्य एक एव नराधिपः ॥ १३॥ पदातिर्बर्हिनिस्त्रिंशश्च्यवनस्य प्रसादतः ॥ हैहयांस्तालजंघांश्च निजघान परन्तपः ॥ १४॥ तातस्तवोध्यां सम्प्राप्य लेभे राज्यमकण्टकम् ॥ सग॒रो राज्यमासाद्य बलेन चतुरङ्गिणा ॥ १५॥ विजित्य सकलान् म्लेच्छान्वशं चक्रे च पार्थिवान् ॥ विजित्य पृथिवीं कृत्स्नां प्राप्य राज्यमकण्टकम् ॥ १६ ॥ च्यवनं पूजयामास सत्कारेण पुनःपुनः ॥ च्यवनेनाम्यनुज्ञातः स चक्रे दारसङ्ग्रहम् ॥ १७ ॥ आसीद्भार्याद्वयं तस्य सगरस्य महात्मनः ॥ स ताभ्यां सहितो राजा पुत्रार्थं तप्तवांस्तपः ॥ १८॥ तपसोऽन्ते हरः प्राह राजानं तपसा कृशम् ॥ एकं वंशकरं पुत्रमेका ते जनयिष्यति ॥ १९॥ षष्टिः पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति ॥ एवं लब्ध्ववरो राजा सभाय्यः स्वपुरं गतः ॥ २० ॥ पुत्रं पुत्रांश्च धर्मात्मा जनयामास वीर्यवान् ॥ कर्मणा चैव नाम्ना च राजपुत्रोऽसमञ्जसः ॥२१॥ पित्रा विवासितो राज्यादपगोब्राह्मणि हिते रतः॥ तस्य पुत्रोंशुमान्नाम सर्वैः समुदितो गुणैः ॥ तोषयामास पितरं पितुः पृथ्वपतिं च सः ॥ २२ ॥ पौत्रेण तेनान्वः सेव्यमानः पुत्रैर्महावीर्यपगक्रमैश्च ॥ स गूज्य त्राजवरो जितारिः शशास पृथ्वीं सकलां महात्मा ॥ २३ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सग॒रोपाख्यानं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ सगरस्य तु ते पुत्रास्सहता वीर्यसंयुताः ॥ मंजाता देवयोगेन देवब्राह्मणकंटकाः ॥ १ ॥ तेषां तु कर्मणोद्विग्ना देवाः सर्वे पितामहम् ॥ अब्रुवन्त्सामरैः सर्वैर्देव वाच्याम संहतेः ॥२॥ एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा मर्वलोकपितामहः ॥ उवाच देवान्सकलान्सागैरैः प्रत्यपीडितान् ॥ ३ ॥ यस्यस्य जगतो नाथः परमात्मा मनातनः ॥ बासुदेवः स कपिलः सुतान्थान् घातयिष्यति ॥ ४ ॥ एवमुक्ताः सुगस्तेन ययुः सर्वे त्रिविष्टपम् ॥ एतस्मिन्नेव काले तु सगरः स महीपतिः ॥ ५ ॥ दीक्षिता वाजिमेधाय विविधैर्वेदपारगैः ॥ तुरंगं चाप्यगामस्यर्जिग्यं तनया महीम् ॥ ६ ॥ तेषां चायतां सोऽश्वः कपिलेन तथा हृतः ॥ कपिलेन हते नाश्वं ते जानन्ति विमोहिताः ॥ ७ ॥ अन्वेषन्तोऽपि यत्नतनापुस्ते तुरगं यतः ॥ पित्रे निवेद्य ते सर्वं नित्रतङ्गुः पृथिवीतलम् ॥ ८ ॥ माग्मन्यास्य वर्षस्य मंडंडस्मित्रवत्स नृप ! ॥ समन्ततस्ततश्चक्रुः खातमर्कमर्लन्विताः ॥ ९ ॥ विलोक्यमानास्तं प्रातालतलगामिनम् ॥ वैदूर्यपर्वतनीपूर्वेऽनुतंग हिमवान्स्यात ॥ १० ॥ पश्चाचं काञ्चनगिरङ्गद्गव च लावणाल ॥ हिमाचलग्व नवैर्येः गजैरूदेश्व संस्थैः क्षतः ॥ ११ ॥ हिमाचलम्य खण्डश्च खातस्यानन्तः प्रवेशितः ॥ उत्तरः नागमानस्ममाडिम शैलेन दुर्गमः ॥ १२ ॥ एवंविधेन खातंन ते प्रविश्य पृथक्पृथक् ॥ एकीकृता देवयोगान्मत्पिले यत्र वै स्थितः ॥ १३ ॥ कपित्थन्य ममीपस्थं ददृशुस्ते तुरङ्गमम् ॥ तुरङ्गमहितं दृष्ट्वा कपिले ते त्वमर्षिताः ॥ १४ ॥ कुद्दालैर्लगुडैश्चाद्धेन्नानाम्य जग्मुर्वेगवत्तया ॥ तान्वावधानानन्दुष्टीनमं