विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तत्रोत्सवं नरः पश्यन्ध्रुवं कल्याणभाग्भवेत् ॥ ५९ ॥ तत्र हिंसा न कर्तव्या देवद्रव्यस्य कर्हिचित् ॥ राजा वा तन्नियुक्तो वा तत्रास्याधिकृतस्तु यः ॥ ६० ॥ स याति नरकं घोरं मधुपूयपुयान्वितः ॥ अस्मिँल्लोके ध्रुवं तस्य स्थाननाशो भविष्यति ॥ ६१ ॥ ये तु तत्र भक्ता मनुजाः सपुत्रैर्धन्यसंखयाः ॥ नित्यं वृद्धिमुपायान्ति देवदेवप्रसादतः ॥ ६२ ॥ दृष्ट्वैवैतेनविधिनादेववेश्म कृतं मुदन्ते नन्दयन्द् ॥ दृष्ट्वा हि पापः सकलमनुष्यो विमुच्यते पुण्यदश्वाशुयश्च ॥ ६३॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सर्वतोभद्रप्रासादलक्षणं नाम सप्ताशीति- तमोऽध्यायः ॥८७॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ सामान्यमथ वक्ष्यामि प्रासादानां तु लक्षणम् ॥ चतुरश्रिपादं कार्यं देवतागतनं सदा॥ १॥द्वारं च मध्यमे तस्य मण्डितंश्च प्रशस्यते ॥ द्वारं विस्तरतः कार्यं भूपाल द्विगुणोच्छ्रयम्॥२॥ गृहस्याभ्यन्तरेऽङ्गेण प्राग्देवेद्वकुलङ्गमः ॥ अविद्धं तत्र कर्तव्यं नाम्बुस्त्रा- वि न कुत्सितम्॥३॥ वस्त्रस्य तत्रे चैव ज्ञं यत्नान्नित्यंविवर्जयेत्॥ मङ्गल्यं रूपकंयत्त तत्र कार्यं प्रयत्नतः॥४॥द्वाद्रशभागनामेष्टभागानां प्रतिमां तु सपिण्डि- कामादौ भागैः प्रतिमा तत्र तृतीयांशेन पिण्डिका॥५॥ कटिहस्तभागेन द्वारे कार्यं विजानता॥तृतीयांशमं वसुधा तृतीयांशः कटिर्भवेत् ॥ ६ ॥ संज्ञो च तृतीयांशः प्रासादस्य महाभुज ॥ गर्भं पादेन विस्तीर्णं तथा द्वारं प्रशस्यत ॥ ७ ॥ भित्तिर्गर्भाधभागोना तथा कार्या विजानता ॥ प्रासा- दोऽष्टादशभागिन चतुर्धेन च शक्यते ॥ ८ ॥ वसुभागशिरो गजन्कट्यंशादित्येन तु ॥ नात्यर्थं सङ्कटं कार्यं नाविस्तीर्णं तथैव च ॥९ ॥ मूलक्रमाद्य- था बा'चं तथा विन्नान्तर्विजर्जितम् ॥ सोपानं कार्यमद्धाजनपादवर्गैः सिंहभूषणामा॥१०॥ न मूर्द्धं न च ग्रूलग्रं नान्तं कार्य्यतथा॥समं मनोहरं कार्यं तथा साङ्गल्यदूषवन ॥ ११ ॥ सुखासनिस्तह्रदं च विविक्तकटिसूपणम् ॥ द्वारक्योः सुप्रतीहारं समसमंगृहं समम् ॥ भद्रपीठनिमं सौम्यं हूहूण् वातविर्वाजितम् ॥ १२ ॥ एवंविधं देवगृहे निविष्य शुभान्विता स्वान्तर्तिमा सदैव नित्यं तथा संनिहिता तुवीर तस्या- त्यन्तनालिदस्स्व चिन्त्यम् ॥ १३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सामान्यप्रासादलक्षणो नामा- ष्टाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८८ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ वनप्रवेशं धर्मज्ञ निबोध गदतो मम ॥ शुभे दिवससंनक्षत्रे मुहूर्ते चाभिपूजिते ॥ १ ॥ देवज्ञे पुरतः कृत्वा स्थपतिः प्रविशेद्धनम् ॥ ततस्तत्र परीक्षित विच्छिन्नान्विच्छादनस्पतीन् ॥ २ ॥ मर्कटाशां लताबद्धां कृमिजग्धां विवर्जयेत् ॥ बलिनां च तथा स्पृष्टां पातितों पवनेनं च ॥ ३ ॥ कुशरेण तथा भग्नां पक्षिणां निलयाश्च ये ॥ तापसानां समीपं च सिक्ताश्च घटवारिणा ॥४॥

---

१ 'हस्तसंयुक्तमथवा' इतिक० । 'गृहस्यानुप्रवेशेण' इति ख० । २ 'विनिष्क्रमम्' इति ख० । ३ 'पादोनेन' इति ग० ।