विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ३८२ ॥ तृ० खं० अ० ८७ ॥ ३८२ ॥

लशयुक्तः प्रासादो मिसिलाजितः ॥ १२३ ॥ आकाशनौ सा भवति तत्राकाशं प्रकल्पयेत् ॥ षोडशांशैस्तु कथितः प्रासादस्तलवद्बहिः ॥ ॥ १२४ ॥ प्रासादः शुद्धमृद्धः स्याच्छाद्वकाणः सुशोभनः ॥ पश्चामशिखरोपेतो वैजयन्तो महीपते ॥ १२५ ॥ अनाश्रिः शिखरोपेतो भवेद्बहुद- संज्ञितः ॥ शिखरैः कुहणैर्गम्यैर्बद्धाङ्गैरलंकृतैः ॥ १२६ ॥ प्रासादानां शतं चैतत्समासात्कथितं मया ॥ अप्यन्यच्छास्त्रसद्भाः कार्या येषां दिङ् न प्रयोजिताः ॥ १२७ ॥ सर्वे देवगणाः कार्या येषां देवो न कीर्तितः ॥ विष्णोर्देवस्य कर्तव्यः सर्व एव विशेषतः ॥ १२८ ॥ अन्यमित्रौ न कर्तव्या चन्द्राकौविक्रमौमगौ ॥ सूर्येण संयुक्तश्चन्द्रः क्षीणः केतुः सयादवः ॥ १२९ ॥ परस्पराणामभिमुखौ कर्तव्यौ सूर्यगात्रिपौ ॥ पूर्वापराणभिमुखौ न तु याम्योत्तरामुखौ ॥ १३० ॥ पूर्वापरागभिमुखौ यदा स्यातां तदा शशी ॥ पूज्यो भवति धर्मज्ञ कर्तुः कल्याणकारकः ॥ १३१ ॥ नैऋत्यामग्रतो कार्यौ ग्रहो स्कन्दविनायकौ ॥ न नागगरुडौ कार्यो न चान्तकयमेश्वरौ ॥ १३२ ॥ महाकालब्रह्मेशौ च रक्षौ शुकौ तथैव च ॥ ब्रह्मशुक्रौनान्तरेतु भद्रकाल्याथ वा सह ॥ १३३ ॥ कामदेवो न कर्तव्यस्तथैव वरुणानलौ ॥ देवस्यैकस्य नो कार्य द्वे तथार्यिं तथा वृष ॥ १३४ ॥ प्राङ्भाविभाते कार्ये ते च विष्णोर्महात्मनः ॥ येषामपि च देवानां द्वन्द्रयोगो विगर्हितः ॥ १३५ ॥ तेषामप्यन्यसहिताः प्रशस्तो वृषभाश्व ॥ १३६ ॥ अङ्गसंस्थासमहितौ कर्तव्यौ सूर्यगात्रिपौ ॥ १३६ ॥ महादेवसमीपस्थौ तथा स्कन्दविनायकौ ॥ वासुदेवसमीपस्थौ शेषताक्ष्र्यौ तथैव च ॥ १३७ ॥ एवमन्यस्र्यनातानां यथायोगः पृथग्विधैः ॥ कर्तव्यस्तु विरुद्वानां देवानां चापि सङ्गमः ॥ १३८ ॥ प्रासादलक्षणमिदं कथितं मयासादालोक्य पूर्वशास्त्रं हि पिनाकमोक्तम् ॥ शाशं दिशतु नस्सतम माजुषाणां यावं त्वया तदतिनेत्नपरेण निन्युम् ॥ १३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयप्रखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे प्रासादलक्षणो नाम पञ्चशीतितमोऽध्यायः ॥ ८६ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ प्रासाद- स्य वक्ष्यामि सर्वतोभद्रसंज्ञितम् ॥ १ ॥ चतुरस्रा हरिश्चैव कर्तव्यो जगतीपते ॥ १ ॥ एकत्र जगती कार्या चतुरस्रा मनोरमा ॥ २ ॥ गर्मेग्रहाः कार्या विश्रित्त्रिंशुत्तभागः ॥ २ ॥ तेषां पृष्ठे जगच्छुदं प्राकारं विनिवेशयेत् ॥ सर्वत्र मेखलाकारं तत्रापि विनिवेशयेत् ॥ ३ ॥ प्रासादका महागज चतुर्विंशतिरेव च ॥ चतुर्षु दिक्षु सोपानं मेखलायां निवेशयेत् ॥ ४ ॥ सोपानद्वयसंविम्नद्वारो मेखलायाः प्रकीर्तितः ॥ सोपानोभयतो राजनप्रासादास्तु त्रयस्त्रयः ॥ ५ ॥ भवन्ति मेखलापृष्ठे तदद्धो गर्भमन्दिरम् ॥ विमेखलं तु सामान्यं मध्ये तेषां विमण्डपम् ॥ ६ ॥ हिमवत्संज्ञितो कार्यो तस्य पार्श्वे विमेखलौ ॥ सोपानमूले प्रासादे देहे कार्य मनोरमं ॥ ७ ॥ द्वेहे देवकुलास्र्ये ते