विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥ ३६० ॥

प्रासादे तत्र कर्त्तव्यश्चतुर्थांशाम्लसारकः ॥ २२ ॥ भागस्तु मेखला तत्र कोटिभागस्तथा भवेत् ॥ भाग एकत्र वलभी तथा तत्र प्रकीर्तिता ॥ २३॥
प्रासादस्याष्टमो भागः कर्त्तव्यो मण्डलागतिः ॥ कूप्यष्टभागौ द्वौ हित्वा सोपानं विस्तराद्भवेत् ॥ २४ ॥ एकस्यां दिशि चैवात्र द्वारः कार्यः समु-
च्छ्रयः ॥ स्वच्छांशाभिमुखः कार्यो वलभीसंज्ञितस्त्वयम् ॥ २५ ॥ प्रासादोऽस्मिंस्तु कर्त्तव्या श्रीश्चविष्णुर्महेश्वरः ॥ एकांशेनाथ वा कार्या मध्यगा
गण्डकुण्डयोः ॥ २६॥ गणपस्कन्दौमध्ये कर्त्तव्यौ वा त्रिलोचनः ॥ मध्येकण्ठद्वयोः कार्यस्त्वथ वा नृप ॥ चतुरारमाथ वा कार्यों देवदेवो जनार्दनः
विभूषिता ॥ तत्र कार्याथ वा लक्ष्मीर्गजत्रितयभूषणा ॥२८॥ विष्णोर्गृहाङ्गमः कार्यः प्रासादे तत्र वा नृप ॥ एकांशाभिमुखोद्वारैश्चतुर्भिः संयुतस्त्व-
॥ २९ ॥ शुक्रोशनारावङ्कैः सहितो वा धनेश्वरः ॥ अन्ये देवा न कर्त्तव्या ये मया नानुकीर्तिताः ॥ ३० ॥ विस्तारत्रिगुणेऽथायं द्वारांस्तत्र निवेशये-
यम् ॥ ब्रह्मणा बुद्धितो नाम प्रासादः परिकीर्तितः ॥३१॥ कर्त्तव्यस्तत्र लोकेशाश्चतुरश्रा हरिश्च सः ॥ विस्तारत्रिगुणेऽथायं द्वारांस्तत्र निवेशये-
त ॥ ३२ ॥ विस्तारत्रिगुणश्चाग्रेद्वारैर्वा संयुतस्त्रिभिः ॥ प्रासादोऽयं भवेद्राज्ञोविष्णो नामतः शुभः ॥ ३३ ॥ एकाशाभिमुखद्वारैर्गर्भैस्त्रिसमन्वि-
तः ॥ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रासादेऽत्र निवेशयेत् ॥ ३४ ॥ आदित्यविष्णुरुद्राकाः पृथक्पालास्तथा ॥ गणेशरुद्रस्कन्दाश्च प्रासादेऽस्मिन्निवेशये-
ता ॥ ३५॥ पार्श्वस्थवलभीहीनो वलभीसंज्ञितो भवेत् ॥ प्रासादः सर्वसंयुक्तिः स्थिरो नामतो नृप ॥३६॥ पार्श्वस्थवलभीहीनं युतिदं कामदं भवेत् ॥
पार्श्वस्थवलभीहीनं त्रिगुण नृगृहं भवेत् ॥ ३७ ॥ कृतविस्तृतिदण्डाख्यं प्रासादं वलभीगतम् ॥ तुङ्गागारख्यं विनिर्दिष्टं रक्षोमन्दगृहं हितम् ॥ ३८ ॥
विनायकस्य तत्कार्यं भद्रकाल्यास्तथैव च ॥ स्कन्दस्य कार्यं तद्येत्तज्जैषदृष्टयाः कथंचनापि वा ॥ ३९ ॥ नागनानां प्रमथानां वा नान्यस्य त-
द्विधीयते ॥ कृतविस्तृतिदण्डाख्यं तुङ्गं कुञ्जरं स्मृतम् ॥ ४० ॥ तुरगाभिहितानां च देवानां तत्प्रशस्यते ॥ शक्रस्य च महाभाग नान्येषां तद्वि-
धीयते ॥ ४१ ॥ यथेष्टसंख्यागारे तु प्रासादं वलभीगतम् ॥ पृथग्दिशां विख्यातं यथेष्टधामसंहितम् ॥ ४२ ॥ यथेष्टमानं द्वारांस्तद् द्वारैरेकेन
संयुतम् ॥ एकगर्भं तदेवासक्तं विख्यातं नाम पार्थिव ॥४३ ॥ यथेष्टे च विशाले च कर्त्तव्या मातरो नृप ॥ ब्रह्मा वा राजशार्दूल नक्षत्राण्यथ वा पुनः
॥ ४४ ॥ आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवा मरुद्गणाः ॥ भृगवोऽङ्गिरसः साध्या देवौ वा यदि वाश्विनौ ॥ ४५ ॥ अष्टौ वाथ दिशां पाला यदि
वा भूतपञ्चकम् ॥ एवं देवगुणाः कार्या राजन्प्रासादे यत्नतः॥४६ ॥ आयता माल्यवत्पुष्टे वलभी तु यदा भवेत् ॥ कर्त्तव्यो भद्रकाल्यै प्रासादो
भद्रसंज्ञितः ॥ ४७ ॥ निष्क्रम्या माल्यवत्पुष्टे वलभी तु यदा भवेत् ॥ द्विपक्षेति स प्रोक्तः प्रासादो विबुधप्रियः ॥ ४८ ॥ सुभद्राख्यस्य निर्दिष्टः

त० खं०
अ० ८६
॥ ३६० ॥