विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

विशेषनः ॥ साम्यानिकृष्टौ कर्तव्यौ पद्माभौ रक्तवाससौ ॥ खड्गहस्तौ च कर्तव्यौ विप्रौ वपुषि पार्श्वगैः ॥ ७७ ॥ युयुधानस्तथा प्रांशुर्वणिक्चापधरो भवेत् ॥ वर्णैर्नानोपलगमयो दीर्घबाहुः सुलोचनः॥७८॥ प्रादुर्भावा देवदेवस्य विष्णोर्वक्तुं शक्या विस्तरौव राजन् ॥ बुद्ध्या तेषां कर्मयोगेन यथा वक्ष्याभं दृष्टा ते तु कार्या शुचेताऽपि॥ इति श्रीविष्णुध० तृ० गृ० मा० उ० सं० देवोद्यानकूपनिर्माणो नाम पञ्चाशीतितमोऽध्यायः ॥८५॥वज्र उवाच॥ प्राक्तं त्वया द्विजश्रेष्ठ प्रतिमालक्षणं शुभम् ॥ प्रासादलक्षणं सम्यक्कथयस्वमिसाम्प्रतम् ॥१॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ हस्तप्रमाणानन्तरोक्तं प्रासादानां तु लक्षणम् ॥ मन्थानेतो विनिर्दिष्टं हस्तमानानुकीर्त्तनम् ॥२॥ तदहं ते प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥ प्रासादलक्षणं श्रेष्ठं विजय आरोग्यवर्धनम् ॥३॥ भागं तु जगतौ कार्या प्रासादो भागमेव च ॥ कर्तव्या जगतौ मात्रतलपश्चाद्भवेद्भूिमिका ॥४॥ उच्छ्रया तेन कर्तव्या ह्येकैका भूमिका गतिः ॥ भद्रपीठाकृतिः कार्या भूमिका भूमिका पुनः ॥ ५ ॥ प्रासादार्थं कटिः कार्या कूटमं तथैव च ॥ कटिमूलार्थभागेन सोपानविस्तरा भवेत् ॥ ६ ॥ सप्तषड्भागं तु कर्तव्यं सोपानं भूमिक प्रति ॥ कूटः कार्योऽर्धविच्छेदः शुभामलकसागरकः ॥ ७ ॥ चतुरस्रस्तथा राजन्कर्मोपचयसं युतः ॥ विच्छेदश्चात्र कर्तव्याः सिंहमालाविभूषिताः ॥ ८ ॥ द्वारोच्चास्यार्ध कर्तव्या देवाश्चार्धांशसंयुताः ॥ विस्तारं द्विगुणं चात्र द्वारेणोच्चयं तु कारयेत् ॥ ९ ॥ द्वारशोभावतौ कार्या चन्द्रशाला समुत्थिता ॥ कूटप्रथमविच्छेदे शुभामल कसमाकवेः ॥ १० ॥ द्वारेऽर्थतस्तमिश्रन्तु न मभ्र्वों महीपते ॥ प्रासादेमतेत्कर्तव्यं कूटच्छेद्द्वयं तथा ॥ ११ ॥ विच्छिन्न चन्द्रशालिभिश्चतसृभिर्विभूषितम् ॥ हिमवान्नाम विख्यातः प्रासादोऽयं मनोहरः ॥ १२ ॥ कूटच्छेदद्वयोपेतो माल्यवानभिधीयते ॥ एककूट मन्थवायं शृङ्गवानिति कीर्तितः ॥ १३ ॥ आगारगत्या भवतश्च द्वारेणैकेन शृङ्गवान् ॥ अगारो भवनाख्यः स्यात्प्रासादस्तु द्विमस्वलः ॥ १४ ॥ गृहाख्यश्चैष निर्दिष्टः प्रासादश्चैकमस्वलः ॥ शुद्धिविनिषेधाख्यः स्यात्प्रासादस्तु द्विमस्वलः ॥ १५ ॥ स एव नीलो भवति तथा चैकमखलः ॥ माल्यवाञ्छ्रेयसंज्ञः स्यात्प्रासादस्तु द्विमस्खलः ॥ १६ विन्ध्यनामा भवत्यूष तथा चैकमखलः ॥ अगारभेदसहितः सर्वः सर्वदिवौकसाम् ॥१७॥ गजान्दवृताः कार्या यथेशप्राप्तसुस्वाः शुभाः। अगारभेदाः कर्तव्याः पूर्वमग्रिमदिङ्मुखाः ॥ १७८॥ तेषां लिङ्गम्यतिद्विका शमना भवति पार्थिव ॥ हिमस्खला च कथितास्तथा चैकक्रमस्खलाः ॥ १९ ॥ मागस्तंषां तु जगती मागस्तंषां तथा कटिः ॥ मागमेकं तथा कार्यं कूटं मागन्वमहीपते ॥ ॥ २० ॥ बलिभीर्भूषिते रम्यं प्रासादं तु चतुर्दिशम् ॥ विस्तारात्त्रिगुणायामं तथा चैकक्रमस्खलम् ॥ २१॥ पार्वशृङ्गोर्ध्विलम्बीपृष्टे चन्द्रशालोद्युतं भवेत् ॥