विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

नानारूपा विभागाशः ॥ यावन्तो दृष्टयः प्रोक्ताश्चित्रसूत्रे महात्मभिः ॥ ५ ॥ दर्शनीयास्तु ताः सर्वास्तस्य मूर्ध्न बहु भागाः ॥ नानाविधानि सत्त्वानि सुवर्णान्यथवैव च ॥ ६ ॥ असत्त्वान्न स कर्तव्यः सर्वैः सत्त्वमयैर्नरैः ॥ कार्याण्युद्यमनानानि मुखाः केचन ते गुणाः ॥ ७ ॥ यथा शक्त्या च कर्तव्यस्तस्य देवस्य बाहवः ॥ हस्तानि यानि दृष्टानि सुतराब्दे महात्मभिः ॥ ८ ॥ तानि सर्वाणि कार्याणि तस्य देवस्य बाहुषु ॥ हस्ताः कार्यास्तथैवान्ये सर्वायुधविभूषणाः ॥ ९ ॥ चूड़ामण्डपथाश्र्चान्ये शिल्पभाण्डधरास्तथा ॥ कालमाण्डपथाश्र्चान्ये वाद्यभाण्डधराः परे ॥ १० ॥ रूपमन्वयकर्तव्यं वैकुण्ठवदतोऽच्युते ॥ तत्रापि गात्रगात्रस्य दर्शयेच्चिक्रमेणैव ॥ ११ ॥ त्रैलोक्यं सकलं राजन्द्यथारान्धात्रनुसारतः ॥ दर्शनीयानि वर्णानि सर्वाण्येव महात्मनः ॥ १२ ॥ बहुरूपस्य देवस्य बह्वस्तस्तङ्गानि तु ॥ १३ ॥ एवं हि शक्त्या जगतो प्रधानः समग्ररूपो भगवादिह कार्यः ॥ कात्स्न्र्येन रूपं पुरुषोत्तमस्य वक्तुं न शक्यं कृत एव कर्तुम् ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मा० वृ० सं० विश्वरूपनिर्माणो नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ८३ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ऐडूकरूपनिर्माणं शृणुष्व गदतो मम ॥ ऐडूकेपूजनात्यूजा कृतास्य जगतो भवेत् ॥ १ ॥ भद्रपीठं बुधः कुर्यात्सोपानैः शोभनैर्युतम् ॥ चतसृभिर्गवाक्षैश्च यथादिशमरिन्दम ॥ २ ॥ तस्योपरिह्यादपरं भद्रपीठं तु कारयेत् ॥ तस्योपरिह्यादपरं तद्विज्ज्ञेयसमरिन्दम् ॥ ३ ॥ तस्योपरिह्यात्कर्तव्यं लिङ्गरूपं विजानता ॥ तत्र तत्रापि कर्तव्यं लिङ्गरूपा विराजितम् ॥ ४ ॥ तस्य मध्ये ध्रुवां यष्टिं चतुरस्रां तु कारयेत् ॥ तस्योपरिह्यात्कर्तव्या भूमिकान्तु त्रयोदश ॥ ५ ॥ तस्योपरिह्यात्कर्तव्यं तथैवामलतारकम् ॥ तस्योपरि पुनर्यष्टिः कार्या राजन्सुवर्तुला ॥ ६ ॥ समाधिश्चन्द्रमध्यस्थश्चन्द्रकेण विराजिता ॥ भूमिका या मया प्रोक्ता तथै- वामलतारकम् ॥ ७ ॥ भुवनास्ते त्वया ज्ञेयास्तथा राजंश्चतुर्दशा ॥ लिङ्गे महेश्वरो देवो वृता यदिः पितामहः ॥ ८ ॥ चतुरस्रा तु या यष्टिः स च देवो जनार्दनः ॥ गुणरूपेण विज्ञेयं भद्रपीठत्रयं तथा ॥ ९ ॥ गुणाच्छादनमिति प्रोक्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ अधस्ताद्भवनानां तु लिङ्गोपरि तथा नृप ॥ १० ॥ लोकपालाश्च कर्तव्याः शूलहस्ताश्चतुर्दिशम् ॥ विरूढो धृतराष्ट्रश्च विरूपाक्षश्च यादवः ॥ ॥ ११ ॥ कुबेरश्च महातेजाः सूर्यवर्चसधराः शुभाः ॥ सर्वे कवचिनः कार्याः शुभाभरणभूषिताः ॥ १२ ॥ विरूपाक्षं विजानीहि शक्रदेवं गणेश्वरम् ॥ धृतराष्ट्रं विजानीहि यमं भुवननायकम् ॥ १३ ॥ विरूपाक्षं विजानीहि वरुणं यादसाम्पतिम् ॥ राजराजं विजानीहि कुबेरं धनदं प्रभुम् ॥ १४ ॥ ऐडूकरूपं कथितं मयैतत्प्रजाहिताख्यं यदुवंश्यमुख्य ॥ १५॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे