विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥ १४० ॥
तृ० खं०
अ० ८३
॥ १४१ ॥

सर्वपृथ्वीमये देव्याः प्राग्वत्कार्यः पितामहः ॥ नाललग्नौ च कर्तव्यौ पद्मस्य मधुकैटभौ ॥ ७ ॥ नररूपधारिणि भुजङ्गमस्य कार्याण्यथाङ्गानि तथा समीपं ॥ एतल्लोकैक वपुर्ध्रुवेण्य देवस्य रूपं परमस्य तस्य ॥ ८ ॥ इति श्रीविष्णुध० तृ० ख० मा० व० सं पद्मनाभरूपनिर्माणो नामैकाशीतितमोऽध्यायः ॥ ८१ ॥ वज्र उवाच ॥ आचक्ष्व रूपं लक्ष्म्या मे भुवनार्त्तिनिवार्विन ॥ या माता सर्वलोकस्य पत्नी विष्णोर्महात्मनः ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ हरेः समीपे कर्तव्या लक्ष्मीरस्तु द्विभुजा नृप ॥ दिव्यरूपाऽम्बुजकरा सर्वाभरणभूषिता ॥ २ ॥ गौरी शुक्लाम्बरा देवी रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ पृथक्तुसंज्ञा कार्या देवी सिंहासने शुभे ॥ ३ ॥ सिंहासनोऽस्याः कर्तव्यं कमलं चारुकर्णिकम् ॥ अष्टपत्रं महाभाग कर्णिकायान्तु संस्थिता ॥ ४ ॥ विनायकवदासौना देवी कार्या महाभुज ॥ बृहन्नालं करे कार्यं तस्याश्च कमलं शुभम् ॥ ५ ॥ दक्षिणे यादवश्रेष्ठ केयूरस्थानसंस्थितश्च १॥ वामेऽमृतघटः कार्यस्तस्या राजनूमनोहरः ॥ ६ ॥ तथैवान्यौ करौ कार्यों विल्वशङ्खधरौ नृप ॥ आवर्जितघटं कार्यं तत्पृष्ठे कुञ्जरद्वयम् ॥ ७ ॥ देव्याश्च मस्तके पद्मं तथा कार्यं मनोहरम् ॥ सौभाग्यं तद्विजानीहि शङ्खर्द्धिं तथा परम् ॥ ८ ॥ विल्वं च सकलं लोकममृतं सारमृर्तं तथा ॥ पद्मं लक्ष्मीकरे विद्धि विभवं द्विजपुङ्गव ॥ ९ ॥ हस्तद्वयं विजानोहि शैलपद्मवृभौ निधौ ॥ समुत्थिता वा कर्तव्या शंखाब्जकरा तथा ॥ १० ॥ समुत्थिता महाभागा पद्मे पद्मान्तरस्थमा ॥ द्विभुजा चारुसर्वाङ्गी सर्वाभरणभूषणा ॥ ११ ॥ द्वौ च मौलिवरौ मूर्ध्नि कार्यो विद्याधरौ शुभौ ॥ १२ ॥ कराभ्यां मौलिलग्नाभ्यां दक्षिणाभ्यां विराजितौ ॥ कराभ्यां खड्गधारिण्यों देवीवोलपतत्परौ ॥ १३ ॥ राजश्रीः स्वर्गलक्ष्मीश्च ब्राह्मी लक्ष्मीस्तथैव च ॥ जयलक्ष्मीश्च कर्तव्या तस्या देव्याः समीपगाः ॥ १४ ॥ सर्वाः सुरूपाः कर्तव्यास्तथा च सुविभूषणाः ॥ १५ ॥ लक्ष्मीः स्थिता सा कमले तु यस्मिंस्तत् केशवं विद्धि महासुभाव ॥ विना कृता सा मधुसूदनेन क्षणं न सन्निष्ठति लोकमाता ॥ १६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे लक्ष्मीरूपनिर्माणो नाम द्व्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ८२॥ वज्र उवाच ॥ रूपेण केन कर्तव्यो विश्वरूपधरो हरिः ॥ एतं मे संशयं छिन्धि त्वं हि सर्वविदुच्यसे ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ आदौ देवस्य कर्तव्याश्चत्वारो वै स्तेखवन्मुखाः ॥ तेषामुपरि कर्तव्यास्तथा माहेश्वराः पुनः ॥ २ ॥ ईशानं वदनीनास्ते तथा प्रोक्ता मया पुरा ॥ तेषामुपरि कर्तव्या सुख्या ब्राह्मी यथोदिता ॥ ३ ॥ ततश्चान्यन्मुखाः कार्यास्तिर्यगूर्ध्वं तथैव च ॥ सर्वेषामपि देवानां तथान्यानपि कारयेत् ॥ ४ ॥ ये सुराः सर्वभूतानां

---

१ 'मद्यनालङ्कृतम्' इति ख० ।