विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥३४४॥ तृ० खं० अ० ७३ ॥३४४॥

स्वासनः ॥ ४ ॥ कुक्कुटश्च तथा घण्टा तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ पताका वैजयन्ती च शक्तिः कार्या च वामयोः ॥ ५ ॥ स्कन्दो विशालश्च गुहः कर्तव्यश्च कुमारवत् ॥ षण्मुखास्तं न कर्तव्या न मयूरास्तथा ॥ ६ ॥ चतुरात्मा हि भगवान्वासुदेवः सनातनः ॥ प्रादुर्भूतः कुमारस्तु देवसेनानिनीपयो ॥ ७ ॥ अष्टादशभुजा कार्या भद्रकाली मनोहरा ॥ आलीढस्थानसंस्थाना चतुःसिंहे रथे स्थिता ॥ ८ ॥ अक्षमाला त्रिशूलं च खड्गं चर्म च यादव ॥ बाणचापौ च कर्तव्यौ शङ्खचक्रौ तथैव च ॥ ९ ॥ सुस्रुवौ च तथा कार्यों तथा वेदीकमण्डलू ॥ दण्डशक्ती च कर्तव्ये कृष्णाजिनहुताशनौ ॥ १० ॥ हस्तानां भद्रकाल्यास्तु भवेच्छान्तिंकरः करः ॥ एकञ्चैव महाभाग रत्नपात्रधरो भवेत् ॥ ११ ॥ हंसासनेन कर्तव्यो न च कार्यश्चतुर्मुखः ॥ ब्रह्मोपमपरं रूपं सर्वं कार्यं प्रजापतेः ॥ १२ ॥ विनायकस्तु कर्तव्यो गजवक्त्रश्चतुर्भुजः ॥ शूलञ्च चाक्षमालां च तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ १३ ॥ पात्रं मोदकपूर्णं तु परशुश्चैव वामतः ॥ दन्त श्चास्य न कर्तव्यो वामो रिपुनिषूदन ॥ १४ ॥ पादपीठकृतः पाद एक आसनगो भवेत् ॥ पूर्णमोदकपात्रं तु कराग्रे तस्य कारयेत् ॥ १५ ॥ लम्बोदरस्तथा कार्यः स्तब्धकर्णश्च यादव ॥ व्याघ्रचर्माम्बरधरः सर्पयज्ञोपवीतवान् ॥ १६ ॥ विश्वकर्मा तु कर्तव्यः सूरूपश्चरः प्रभुः ॥ स दशपाणिर्दुस्सहोस्तेजोभीतरथो भवेत् ॥ १७ ॥ विश्वं करोति वै यस्माद्विश्वकर्मा ततः स्मृतः ॥ विश्वकृद्भगवान्विष्णुर्विश्वकर्मा स उच्यते ॥ १८ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे कुमारभद्रकालीगजवक्त्रविश्वकर्मरूपनिर्माणो नामकसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ७१ ॥ ॥ वज्र उवाच ॥ ॥ वसूनां देव मे रूपं तथैवादित्यरुद्रयोः ॥ विश्वेषां चैव देवानां रुद्राणामपि देवताः॥ १॥ मरुद्गणस्य साध्यानां चादित्यानां तथैव च ॥ मरुतां चतथा रूपमाचक्ष्व सुरपूजित ॥ २ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ प्राजापत्येन रूपेण धरो नाम वसुर्भवेत् ॥ वैश्वानरेण च रूपेण ध्रुवो नाम प्रकीर्तितः॥३॥सोमश्चाब्जेण रूपेण वायुश्चैव तथाऽनिलः॥ अग्नेरूपेणनलः कार्यः प्रभासो वरुणेन च॥४॥विश्वेदेवास्तथा कार्याः शक्ररूपधराःसुराः॥ तिर्यग्गल्लाटेनदृश्या च नागराजो विवर्जितः ॥ ५ ॥ जीवरूपेण कर्तव्या देवाश्चाङ्गिरसस्तथा ॥ माहेश्वरेण रूपेण रुद्राश्च साध्याश्चा वैष्णवेन तु ॥ ६ ॥ आदित्याः सूर्यरूपेण चेति द्वादश यादव ॥ पृथक्क्रियायां तेषां तु नकार्यास्सदृशाः स्मृताः ॥७॥ विष्ण्वङ्गरूपाः कार्याः यथा पूर्वं मयोदिताः ॥ कर्तव्याः शुक्लरूपेण मरुतो नाम देवताः ॥ ८ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे वसुरूपनिर्माणो नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः ॥ ७२ ॥ ॥ वज्र उवाच ॥ अन्येषामपि देवानां रूपनिर्माणमेव च ॥ कथयस्व महाभाग त्वं हि सर्वविदुच्यसे ॥ १ ॥ मार्कण्डेय