विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

सूतः ॥ तस्मिन्स्सृष्टे जगत्सर्वं परं हर्षमुपैति च ॥ १७॥ सौम्यमूर्तिः परा ज्ञेया सा च विष्णोर्महात्मनः ॥ हर्षप्रसादौ विज्ञेयौ कुमुदौ चन्द्रहस्तयोः ॥ १८ ॥ शोभामान्तीं विनिर्दिष्टे स्वरूपं भृगुनन्दन ॥ अपां सारमयंत्वाद्धि शुक्लरूपंस्तु चन्द्रमाः ॥ १९ ॥ अपां हि धाममृतमुद्ग्राह्या गवा स्तु तच्चद्रमसः प्रदिष्टम् ॥ सिंहध्वजं धर्मसुगन्धि राजन्दिष्टश्चतुरङ्गुलः शशिनः प्रदिष्टः ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डे- यवज्रसंवादे शशिरूपनिरूपणो नामाष्टषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६८ ॥ वज्र उवाच ॥ ग्रहाणां रूपनिर्माणं समाचक्ष्व महाभुज ॥ अनेनैव प्रसङ्गेन सर्वज्ञस्त्वं मतो मम ॥ १॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ सौमोऽङ्गितल्पः कर्तव्यश्चाष्टाश्वे काञ्चने रथे ॥ विष्णुतुल्यो बुधः कार्यो भौमस्तल्पे तथा रथे ॥ २ ॥ तप्तजाम्बूनदः कार्यो द्विभुजश्च बृहस्पतिः ॥ पुस्तकं चाक्षमालां च करयोस्तस्य कारयेत् ॥ ३ ॥ सर्वाभरणयुक्तश्च तथा पीताम्बरो गुरुः ॥ अष्टाश्वे काञ्चने दिव्ये रथे दृष्टिमनोहरे ॥ ४ ॥ शुक्रः श्वेतवपुः कार्यः श्वेताम्बरधरस्तथा ॥ द्वौ करौ कथितौ तस्य निधिपुस्तकसंयुतौ ॥ ५ ॥ दशाश्वे च रथे कार्यो राजते भृगुनन्दन ॥ कृष्णवासास्तथा कृष्णः शनिः कार्यस्सितासितः ॥ ६॥ दण्डाक्षमालासंयुक्तः करद्वितयभूषितः॥ कार्ष्णायसे रथे कार्यस्तथैवार्जुनकुञ्जरे ॥ ७ ॥ रौरवे रथे तथाष्टाश्वे राहुः कार्यो विचक्षणः ॥ केवलं मस्तकं कार्यं भुजेनेकेन संयुतम् ॥ ८ ॥ कूरूर्भकं तु कर्तव्यं तस्य शून्यं तु दक्षिणम् ॥ भौमस्य च तथा कार्यं केतो रूपं विजानता ॥ ९ ॥ केवलं चास्य कर्तव्या दशराजं- स्तुरङ्गमाः ॥ १०॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भौमादिरूपनिर्माणे नामैकोनसप्ततितमोऽध्यायः ॥ ६९॥ वज्र उवाच ॥ मनूद्वयस्य मे रूपं कथयस्वर्षिसत्कृते ॥ देवेन्द्रस्य च धर्मज्ञ यमस्यासीत्हिते त्वया ॥ १॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ वर्तमानो मनुः कार्यो राजलक्षणसंयुतः ॥ भविष्यत्तु तथा कार्यः सर्वोभरणवर्जितः ॥ २ ॥ जटायुक्तोऽक्षमाली च कमण्डलुधरस्तथा ॥ कुशोडपि तेजसा युक्त- स्सप्तर्षिभिरस्तथा ॥ ३ ॥ कार्या योगेन चाप्येऽपि भविष्या मानवश्च ये ॥ ४ ॥ सावर्णिमनुस्तुल्येन कार्यो रूपेण यादव ॥ ५ ॥ अतीता मनवः कार्या राजलक्षणलक्षिताः ॥ पृष्ठेऽश्वं सूर्यतनयौ रेवन्तश्च तथा प्रभुः ॥ ६ ॥ इति श्रीवि० तृ० ख० मा० सं० मनुरूपनिरूपणो नाम सप्ततित- मोऽध्यायः ॥ ७० ॥ वज्र उवाच ॥ ग्रहाणां देवता प्रोक्ता यास्त्वया पूर्वमेव तु ॥ तासां स्वरूपनिर्माणं कथयस्वर्षिमत्कृते ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ पूर्वमेव मया प्रोक्तं रूपं वह्नेर्मुखनाभयोः ॥ तथा च कथितं तुभ्यं विष्णुदेवद्वयंग्योः पुरा ॥ २ ॥ चतुर्मूर्तः कुमारस्य रूपं ते वच्म्यि यादव ॥ कुमारश्च तथा स्कन्दो विशाखश्च गुहस्तथा ॥ ३ ॥ कुमारः षण्मुखः कार्यः शिखण्डकविभूषणः ॥ रक्ताम्बरधरः कार्यो मयूरव