विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ १३२ ॥

चतुर्बाहुर्महातेजाः कञ्चुकेनाभिसंवृतः ॥ कर्तव्या रशना चास्य यावियङ्गेति संज्ञिता ॥ ३ ॥ रश्मयस्तस्य कर्तव्या वामदक्षिणहस्तयोः ॥ ऊर्ध्वस्रग्दामसंस्थानाः सर्वपुष्पविचित्रिताः शुभाः॥४॥ सुरूपरूपः स्वाकारो दण्डी कार्योस्य वामतः॥ दक्षिणे पिङ्गलो भागो कर्तव्यश्चातिपिङ्गलः ॥५॥ उदीच्यवेषौ कर्तव्यौ तावुभावपि यादव ॥ तूर्णीसन्निधिनि विन्यस्तौ करौ कार्यों विभावसोः ॥ ६ ॥ लेखनीपत्रककरः कार्यो भवति पिङ्गलः ॥ चर्मशूलधरो देवस्तथा चानलदिग्विजयी ॥ ७ ॥ दिशो ध्वजश्च कर्तव्यस्तथा सूर्यस्य वामतः ॥ चत्वारश्चास्य कर्तव्यास्तनयास्तस्य पार्श्वयोः ॥८॥ रेवन्तः सा यमश्चैव मनुर्दण्डस्तथैव च ॥ माठरो राज्ञः कार्यो भद्रैर्वा परिवारितः ॥ ९ ॥ राज्ञी च निक्षुभा छाया तथा देवी सुवर्चसा ॥ माठराश्चास्य कर्तव्याः पत्न्यश्च परिपार्श्वयोः ॥ १० ॥ एकचक्रश्च सप्ताश्वे षडरे च रथोत्तमे ॥ उपविष्टस्तु कर्तव्यो देवो चारुणसारथिः॥११॥ गायत्र्युष्णिगनुष्टुप् च बृहती पङ्क्तिरेव च ॥ त्रिष्टुप् च जगती सप्त छन्दांस्यर्कस्य हयाः ॥ १२ ॥ रश्मिभिः करसंस्थैस्तु धारयत्यखिलं जगत् ॥ दिशो ध्वजगताश्चास्य सोलोकाः प्रकीर्तिताः ॥ १३ ॥ रशनास्थं जगत्सर्वं देवो धारयते तथा ॥ राज्ञी द्यौर्निक्षुभा भूश्च च्छाया छाया प्रकीर्तिता ॥१४॥ प्रभा सुवर्चसा प्रोक्तास्तस्य देवस्य पत्नयः ॥ स्वकर्मभिः स भगवांस्तेजसां धाम कारणताम् ॥१५॥ अस्मद्गतेजोरूपत्वाद् ग्रहाणां स्तस्तथैव च ॥ एवं सर्वमयं धाम सूर्यं एवं प्रकीर्तितः ॥ १६ ॥ रूपं तथैतद्देवस्य मूर्तमूर्त्तिरिति सर्वजगन्मयस्य ॥ तेजोनिधानस्य परोज्ज्वलस्य सर्वाधिनाथस्य सनातनस्य ॥ १७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मा० सं० आदित्यरूपवर्णनं नाम सप्तषष्टितमोऽध्यायः ॥६७॥ मार्कण्डेय उवाच॥ चन्द्रः श्वेतवपुः कार्यस्तथा श्वेताम्बरः प्रभुः ॥ चतुर्बाहुर्महातेजाः सर्वाभरणभूषितस्तथा ॥ १ ॥ कुमुदौ च सितौ कार्यों तस्य देवस्य हस्तयोः ॥ कान्तिर्लक्ष्मिरिती कार्या तस्य पार्श्वे तु दक्षिणे ॥ २ ॥ वामे शोभा तथा कार्या रूपेणाप्रतिमा भुवि ॥ कुण्डं तथास्य सितार्कं वामपार्श्वकवन्दनम् ॥ ३ ॥ दशाश्वो वा रथः कार्यो द्विचक्रेोम्बुजसारथी ॥ सज्जश्च त्रिमनाश्चैव धूमो बन्दी नरो हयः ॥ ४ ॥ अथो वत्समतिघातुश्च हंसो व्योमो मृग स्तथा ॥ ५ ॥ एते ते वामतः सर्वे दशा चन्द्रमसो हयाः ॥६॥ अथ देवस्य कर्तव्या अष्टाविंशतिसङ्ख्यकाः॥ ऊर्ध्वमूर्ध्वं रूपसंयुक्ताः पत्न्यो नक्षत्रसंज्ञिताः ॥ ६ ॥ अशीतिश्चाधिकाः कार्या भावा वा देहभेदयोः ॥ पुरा देवासुरे युद्धे प्राकाम्येन नृपोत्तमैः ॥ ७ ॥ कृतानि स्वशरीराणि बहूनि यदुन- -न्दन ॥ स्वनाथार्द्धेवरूपाणि ततस्ते दानवा हताः ॥ ८ ॥ नक्षत्राणां हृते रूपं यस्य यस्य सुरस्य तु ॥ सा चैव देवता तस्य नक्षत्रस्य प्रकीर्तिता ॥ ९ ॥ देवासुरे ततो वृत्ते प्राकाम्येनैव यादव ॥ स्त्रीरूपधारिणो देवास्तावन्तस्तु ततः कृताः ॥ १० ॥ सर्वलोकस्य धर्मज्ञ चन्द्रमा वै पिता

तृ० खं० अ० ६८ ॥ १३४॥