विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥४४२॥
तृ०खं०
अ० ६४

विष्णुसूक्ष्मस्वरूपाणां तंत्रं शृणुष्व तथा विभो ॥ रूपनिर्माणमात्रञ्च भृगुवंशविवर्धन ॥ १ ॥ मार्कंडेय उवाच ॥ एकवक्त्रो द्विबाहुश्च शशलाञ्छनः प्रभुः ॥ दर्शनीयसमग्रूपं प्रागुक्तं कीर्त्तितं हरेः ॥ २ ॥ गान्धारी तु स्मृता माया जगद्धान्धाय वैष्णवी ॥ गदा द्वेकरे नित्यं सर्वभूतवशङ्करी ॥ ३ ॥ सैव लक्ष्मीरिति कीर्त्तिः पुष्टिः श्रद्धा सरस्वती ॥ गायत्री वेदजननी कल्याणीत्रितयैव सा ॥ ४ ॥ संसारमग्नां चक्रे चक्रं विष्णुकरा स्थितम् ॥ धर्मचक्रं कालचक्रं भचक्रं च महाभुज ॥ ५ ॥ ध्रुवो हि विष्णुर्भगवान्भादिश्चक्रं सदा भ्राम्यते स वीरः ॥ एतेन रूपेण जगत्प्रपालः स चक्रहस्तो भगवान्प्रदिष्टः ॥६॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे विष्णुरूपनिर्माणो नाम षष्टितमोऽध्यायः ॥६०॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ शुक्लवर्णा मही कार्या दिव्याभरणभूषिता ॥ चतुर्भुजा सौम्यवपुश्चन्द्रांशुसदृशाम्बरा ॥१॥ रत्नपात्रं सस्यपात्रं पात्रमौषधिसंयुतम् ॥ पद्मं करे च कर्त्तव्यं भुवो यदुनन्दन ॥ २ ॥ दिङ्नागानां चतुर्णां सा कार्या पृष्ठगता तथा ॥ सर्वौषधियुता देवी शुक्लवर्णा ततः स्मृता ॥३॥ धर्मं वस्त्रं सितं तस्याः पद्माब्धं तथा करे ॥४॥ हेतुश्च शेषो विदितो बुधानान्मतो मया ते कथितोऽथ राजन् ॥ रूपं त्वरूपस्य तु वच्म्यथोद्दिष्टं प्रकीर्त्तितं यद्भुवनस्य सिद्धेः ॥ ५ ॥ इति विष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे भूमिरूपनिर्माणो नामकषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६१ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ नीलोत्पलाभं गगनं तद्वन्निष्क्रूषसंयुगम् ॥ चन्द्रार्कहस्ते कर्तव्यं द्विसुजं सौम्यदर्शनम् ॥१॥ एतद्धि रूपं गगनस्य राजञ्छ्रोति मया ते परिकीर्त्तितं यत् ॥ रूपं प्रवक्ष्याम्यथ ते निबोध पितामहस्याप्रतिमस्य तस्य ॥ २ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे गगनरूपवर्णनो नाम द्विशष्टितमोऽध्यायः ॥ ६२ ॥ मार्कंडेय उवाच ॥ पद्मपद्मासनस्थस्तु ब्रह्मा कार्यश्चतुर्मुखः ॥ सावित्री तस्य कर्तव्या वामोत्सङ्गगता तथा ॥ १ ॥ आदित्यवर्णा ध्वंश्च साक्षमालाकरा तथा ॥ रूपं ध्रुवोदितं कार्यं सर्वमन्यज्जगत्पते ॥ २ ॥ एतद्धि रूपं वरदस्य कार्यं पितामहस्याप्रतिमस्य सौम्य ॥ पूर्वोदितं वा वरदस्य तस्य लोकं समग्रं वशगं हि यस्य ॥ ३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे ब्रह्मारूपनिर्माणो नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६३ ॥ मार्कंडेय उवाच ॥ देवी सरस्वती कार्या सर्वाभरणभूषिता ॥ चतुर्भुजा सा कर्तव्या तथैव च समुत्थिता ॥ १ ॥ पुस्तकं चाक्षमालां च तस्या दक्षिणहस्तयोः ॥ वामयोश्च तथा कार्या वैणवी च कमण्डलुः ॥ २ ॥ समपादप्रतिष्ठा च कार्या सोममुखी तथा ॥ वेदस्तस्य भुजा ज्ञेयाः सर्वशास्त्राणि पुस्तकम् ॥ ३ ॥ सर्वशास्त्रास्तसो देया ज्ञेयः कमण्डलुः ॥ अक्षमाला करे तस्याः कालो भवति पार्थिव ॥ ४ ॥ सिद्धिमूर्त्तिमती ज्ञेया वैणवी नात्र संशयः ॥ सावित्री वदनं तस्याः सर्वाद्या