विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० तृ० खं० अ० ५६ ॥ २४१॥ ॥२४१॥

करद्वयं तु कर्तव्यं न्यग्रोधस्य ^१गिलाकृतिः ॥ तथास्य भगवान्पृष्ठे व्युज्जृम्भधरो करो ॥ ६ ॥ न कर्तव्यो तु कर्तव्यो देवपादधुरन्धरो ॥ किञ्चिन्नग्नोद्गतः कार्यः सर्वलक्षणभूषितः ॥ ६ ॥ तालस्तस्याधृतिः कार्यो मकरो मकराकृतिः ॥ विपरीतार्थेत्येवास्य कार्यो ^२ऋक्षवदच्युतः ॥ ७ ॥ मनो जगत्प्राण रूपं कंसं चेतो क्रमात्स्मृताः ॥ वासुदेवद्युतश्चैव प्रद्युम्नश्च महाभुजः ॥ तथा वैखानसश्चैव कर्मणैते प्रकीर्तिताः ॥ ८ ॥ तादृशः सततो मकरस्तस्याधो देवसङ्कीर्तनंऽजटाप्रकीर्णाश्च ॥ अन्यत्कर्तव्योविषयनिनादस्त एव लोकेषु बुधैः प्रदिष्टाः ॥ ९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मो- त्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे गरुडरूपनिर्माणो नाम चतुःपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥५४॥ वज्र उवाच ॥ शिवस्य रूपनिर्माणं वदेदं नि- केतिसतया ॥ वायोश्च युहि धर्मज्ञ तत्र मे संशयो महान् ॥ १॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ वामार्थे पार्वती कार्या शंभोः कार्यश्चतुर्भुजः॥ अक्षमालां त्रिशूलं च तस्य दक्षिणहस्तयोः ॥ २ ॥ दर्पणञ्च वरदं कार्यो वामयोर्भृगुनन्दन ॥ एकवक्त्रो भवेच्छम्भुः सौम्यश्च दयिता तनुः ॥ ३ ॥ द्विनेत्रश्च महाभाग सर्वाभरणभूषितः ॥ उभयोरिहता प्रकृतिः पुरुषेण महाभुज ॥ ४ ॥ गौरीशंवेति विख्याता सर्वलोकनमस्कृता ॥ कारणं कथितं पूर्वं मूलादीनां मया तव ॥ ५ ॥ ईशानेन च संप्रोक्तं रूपं कथं तथाशः शृणु धर्मभृतां वर ॥ यदा यदर्धं जगति प्रभुता मुखं च यत्सर्वसुरसुराणाम् ॥ ६ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे गौरीशरूपवर्णनो नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ५५ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ रक्तं जटाधरं वह्निं कुर्याद्वै धूम्रवाससम् ॥ ज्वालामालाकुलं सौम्यं त्रिनेत्रं श्मश्रुधारिणम् ॥ १ ॥ चतुर्बाहुं चतुर्दंष्ट्रं देवेशं वातसार- थिम् ॥ २ ॥ चतुर्भिस्तु शुकैर्युक्ते धूम्रचिह्नस्थे स्थितम् ॥ २ ॥ वामोत्सङ्गगता स्वाहा शक्रस्येव शची भवेत् ॥ रत्नपात्रकरा देवी वह्नेर्दक्षिणहस्तयोः ॥ ३ ॥ ज्वालात्रिशूलौ कर्तव्यौ चाक्षमाला तु वामके ॥ रक्तं हि तेजसो रूपं रक्तवर्णं ततः स्मृतम् ॥ ४ ॥ वातसारथिता तस्य प्रत्यक्षां धूम्र- केतुता ॥ प्रत्यक्षा च तथा प्रोक्ता यागधूमप्रभवता ॥ ५ ॥ अक्षमालां विदुर्हतं च जटाजूटोऽग्निनेत्रता ॥ सर्वाभरणधारित्वं व्याप्त्यार्तं तस्य शम्भुना ॥ ६ ॥ ज्वालाकारं परं धाम हुतं तेन प्रतीच्छति ॥ गृहीत्वा सर्वदेवेभ्यो ततो नयति शङ्करम् ॥ ७ ॥ वाग्दण्डमथ धिग्दण्डं धनदण्डं तथैव च ॥ एतत्सर्वं वदन्दण्डं च दंष्ट्रास्तस्य प्रकीर्तिताः ॥ ८ ॥ श्मश्रु तस्य विनिर्दिष्टं दर्भाः परमपावनम् ॥ ये वेदास्ते शुकास्तस्य ह्युक्ता महा- त्मनः ॥ ९ ॥ आज्यपात्रंस्तस्य रूपद्धृतं पापनाशं सिद्धिकरं नराणाम् ॥ ध्येयं तदन्त्यं होमकाले सर्वाग्निकर्मण्यपराजितेन ॥ १० ॥ इति श्रीवि-

---

^१ 'यदा' इति क० व० । ^२ 'ऋक्षवद्युतः' इति क० ।