विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥३३९॥

तृ० खं० अ० ५० ॥३३९॥

वक्त्रं च विज्ञेयं तस्य देवस्य चोत्तरम् ॥ सदाशिवस्य विज्ञेयं पावनं तस्य पञ्चमम् ॥ ६ ॥ त्रिलोचनानि सर्वाणि वामदेवं द्विलोचनम् ॥ महादेवमुखं भूमिसत्त्वतः स्याद्विभावसोः मुखम् ॥ ७ ॥ नन्दिवक्त्रे तथा बाणो रौद्र्ये चाप उच्यते ॥ सदाशिवमुखे ज्ञेयमाकाशं यदुनन्दन ॥ ८ ॥ माहेश्वरं दिशो दश भुजास्तस्य विज्ञेयं वदनं प्रति ॥ महादेवकरे ज्ञेया त्वक्षमालाकमण्डलू ॥ ९ ॥ सदाशिवमुखे ज्ञेयो चापबाणौ महाभुज ॥ महेश्वरं ततश्चापि पिनाकमिति शोभितम् ॥ १० ॥ तेषां तु पूर्वमेवोक्तं व्याख्यानं रिपुसूदन ॥ दण्डश्च मातुलिङ्गश्च करयोर्भैरवस्य तु ॥ ११ ॥ मृत्युं दण्डो विनिर्दिष्टो मातुलिङ्गोऽक्षता करे ॥ जगद्वीजस्य सर्वस्य ये राजन्य परमाणवः ॥ १२ ॥ पूर्णं बीजजलं तु भैरवस्य करे स्मृतम् ॥ चर्मशूले करे ज्ञेये नन्दिनो यदुनन्दन ॥ १३ ॥ पूर्वमेव च ते प्रोक्ते धर्मव्याकरणं मया ॥ त्रिशूलदण्डमध्यस्थैः शूलेषु व्यक्ततां गतम् ॥ १४ ॥ सत्त्वं रजस्तमश्चैव विज्ञानात्त्वं नृपोत्तम ॥ दर्पणेन्दीवरे ज्ञेये तथा देव्याः करद्वये ॥ १५ ॥ आदर्श निर्मलं ज्ञानं वैराग्यं च तथोत्पलम् ॥ महादेवस्य देवस्य व्याख्याता ब्राह्मणा जटाः ॥ १६ ॥ ऐश्वर्यं तु कला चान्द्री मूर्तिः शम्भोः प्रकीर्तिता ॥ त्रैलोक्यशमनः क्रोधो वासुकिर्नागसत्तमः स्मृतः ॥ १७ ॥ तृष्णा विशाला चित्रा च व्याघ्रचर्म प्रकीर्तितम् ॥ वृषो हि भगवान्धर्मश्चतुष्पादः प्रकीर्तितः ॥ १८ ॥ जगद्व्यापकं वस्तु प्रकृतिः सा प्रकीर्तिता ॥ शुक्ला च प्रकृतिः सर्वा तेन शुक्लो महेश्वरः ॥ १९ ॥ एतद्धि तस्याप्रतिमस्य रूपं तवेरितं सर्वजगन्मयस्य ॥ एवं शरीरेण जगत्समग्रं संधारयत्येष जगत्प्रधानः ॥ २० ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे महादेव रूपनिर्माणो नामाष्टाचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४८ ॥

वज्र उवाच ॥ नासत्ययोश्चौषधदेव रूपनिर्माणमुच्यताम् ॥ नासत्यरूपयोश्चैव त्वं हि सर्वविदुच्यसे ॥ १ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ पद्मपत्रसवर्णाभौ पद्माक्षावमलाम्बरौ ॥ द्विभुजौ देवभिषजौ कर्तव्यौ देवसुव्रतौ ॥ २ ॥ सर्वाभरणसंपन्नौ विशेषाच्चारुलोचनौ ॥ तयोरौषधयः कार्या दिव्या दक्षिणहस्तयोः ॥ ३ ॥ वामयोः पुस्तके कार्ये दर्शनीयौ तथा द्विज ॥ एकस्य दक्षिणे पार्श्वे वामे चान्यस्य यादव ॥ ४ ॥ नारीयुगं तु कर्तव्यं सुरूपं चारुदर्शनम् ॥ तयोश्च नामनी प्रोक्ते रूपसंपत्तथाकृतिः ॥ ५ ॥ मधुकपुष्पसंकाशा रूपसंपत्प्रकीर्तिता ॥ आकृतिः कथिता लोके शरकाण्डनिभा तथा ॥ नृप माङ्गल्ये कार्ये चन्द्रद्युतिसिताम्बरे तथा ॥ ६ ॥ नासत्ययो रूपमिदं तवोक्तं मयाद्य मुख्यं यदुवंशमुख्य ॥ ध्यानेन सर्वामयनाशकारि सम्पूजितं वा भुवि मानवानाम् ॥ ७ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे नासत्यरूपनिर्माणो नामैकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥ ४९ ॥

वज्र उवाच ॥ शक्रकिंनाशवरुणधनदानां सुरोत्तम ॥ सर्वमुक्तं समाचक्ष्व रूपनिर्माणमुच्यताम् ॥ १ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ चतुर्दन्ते गजे शक्रः श्वेतः कार्यः