विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥१३७॥ त० खं० अ० ४५ ॥१३९॥

स्थानप्रमाणं भूलाभो मधुरत्वं विभक्तता ॥ सादृश्यं क्षयवृद्धी च गुणाष्टकमिदं स्मृतम् ॥ १९ ॥ स्थानहीनं गतरसं शून्यदृष्टिमलीससम् ॥ चेतनारहितं वा स्यात्तदप्रशस्तं प्रकीर्तितम् ॥ २० ॥ लसतीव च भूलाभो विध्यतीव तथा नृपा हसतीव च माधुर्यं सजीव इव दृश्यते ॥ २१ ॥ सश्वास इव यच्चित्रं तच्चित्रं शुभलक्षणम् ॥ हीनाङ्गं मलिनं शून्यं बद्धव्याधिभयाकुलैः ॥ २२ ॥ वृतं प्रकीर्णकेशैश्च सुमङ्गल्यैर्विवर्जयेत् ॥ प्रतेतं च लिखेल्लक्ष्मीमप्रतीतेः कञ्चन ॥ २३ ॥ शास्त्रोक्तैः सुकृतैर्लक्ष्म्याश्चित्रं हि मनुजाधिप ॥ दिव्यमावहति क्षिप्रमलक्ष्मीं चापकर्षति ॥ २४ ॥ निर्णेजयति शोकंस्तु निरुन्द्ध्याद्भागते सुखम् ॥ शुद्धां प्रयच्छति प्रीतिं जनयत्यतुलामपि ॥ २५ ॥ दुःस्वप्नदर्शनं हन्ति प्रीणाति गृहदैवतम् ॥ न तु शून्यमिवोभाति यत्र चित्रं प्रतिष्ठितम् ॥ २६ ॥ ॐ ................... दृक्कर्णं चाप्यनलंकृतम् ॥ शल्यविद्धं च वृद्धं च यः करोति स चित्र- वित् ॥ २७ ॥ तस्माद्विधिरिहस्वाध्यं देजवन्त्यवरादिकम् ॥ वायुगत्या लिखेद्यस्तु विज्ञेयो मतिचित्रवित् ॥ २८ ॥ सुतं च चेतनार्युक्तं मृतं चेतन्यवर्जितम् ॥ निम्नोन्नतविभागं च यः करोति स चित्रवित् ॥ २९ ॥ एतेषां खलु सर्वेषामज्ञो ज्ञेयः प्रशस्यते ॥ सम्मुखत्वमथोतेषां चित्रे यत्नाद्विवर्जयेत् ॥ ३० ॥ एथाचित्रे तथैवोक्तं खातपूर्वं नराधिप ॥ सुवर्णरजताम्राणि तथ लोहेषु दर्शयेत् ॥ ३१ ॥ शिलादारुषु लोहेषु प्रतिमा करणा भवेत् ॥ अनेनैव विधानेन यथा चित्रमुदाहृतम् ॥ ३२ ॥ तथानेन विधानेन पुस्तकर्म विधीयते ॥ द्विविधं तच्च कथितं घनं सुशिरमेव च ॥३३॥ घनलोहैः शिलाभिश्च दारुवृद्भिः सदा भवेत् ॥ चर्मणा सुशिरः कार्यो दारुलोहैस्तथैव च ॥ ३४ ॥ इष्टो मृत्तिकया लेपः पुस्तै चर्मकृते दृढः ॥ सूडेन विधानेन चित्रवच्चे तथा लिखेत् ॥ ३५ ॥ एतद्देशेषुमात्रेण यदा ते कथितं नृप ॥ अशक्यो विस्तराद्वक्तुं बहुवर्षशतैरपि ॥ ॥ ३६ ॥ यदत्र नोक्तं तन्त्रसाद्धिज्ञेयं बहुर्थापिच ॥ हतेऽपि लोके तच्चित्रं नात्र योज्यं नराधिप ॥ ३७ ॥ कलानां प्रवरं चित्रं धर्मकामार्थ मोक्षदम् ॥ मङ्गल्यं प्रथमं चैतद्गृहे यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ ३८ ॥ यथा सुमेरुः प्रवरो नगानां यथाण्डजानां गरुडः प्रधानः ॥ यथा नराणां प्रवरः क्षितीशस्तथा कलानामिह चित्रकर्मः ॥ ३९ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शृङ्गारादिभावकथनं नाम त्रिचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४३ ॥ समाप्तं चित्रसूत्रम् ॥ वज्र उवाच ॥ देवतारूपनिर्माणं कथयस्व ममानघ ॥ यस्मात्सन्निहिता नित्यं शास्त्रवत्सा कृता भवेत् ॥ १ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ देवतारूपनिर्माणं वदतः शृणु पार्थिव ॥ आदावेव प्रवक्ष्यामि

---

ॐ पुस्तकान्तरे पाठो न । १ 'तोविभावतो' इति छ० ।