विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

चतुरस्रं सुसम्पूर्णं प्रशस्तं शुभलक्षणम् ॥ अविकोपानमर्कं च अधिकारमुखं भवेत् ॥ ४ ॥ दीर्घमण्डलचक्राणि त्रिकोणादीनि यानि च ॥ वर्ज्यानि तानि देवानां प्रजासु शिवमिक्षता ॥ ५ ॥ कार्या हंसप्रमाणेन देवा युद्धकुलोद्भवे ॥ तेषां च लोम कर्तव्यमधिपक्ष्मासु च ध्रुवोः ॥ ६ ॥ अतः शेषेषु गात्रेषु देवाः स्थूलोमवर्जिताः ॥ द्विरष्टवर्षकाराश्च तथा कार्या दिवौकसः ॥ ७ ॥ प्रसन्नवदना नित्यं तथा च स्मितदृष्टयः ॥ सुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैरङ्गदैस्तथा ॥ ८ ॥ भूषितास्तोडयैः कर्तव्याः सुप्रसन्नदामधारिणः ॥ श्रोणीसूत्रेण महता पादामभरणचारिणा ॥ ९ ॥ यज्ञोपवी तवंतश्च सवंतस्त्रांस्तथैव च ॥ जान्वधोलम्बिना कार्याः शोभिना कटिवाससा ॥ १० ॥ वामं मनुजशार्दूल दक्षिणं जानु दर्शयेत् ॥ अंशुकं च तथा कार्यं देवतानां मनोहरम् ॥ ११ ॥ प्रभा च तेषां कर्तव्या मूर्ध्नि मूर्ध्नि प्रमाणतः ॥ मण्डलाभा महाराज देवतातोजस्कारिणी ॥ १२ ॥ ऊर्ध्वा दृष्टिरधोदृष्टिस्तथैव तेषां विवर्जयेत् ॥ हीनाधिका वा दीना वा क्रुद्धा रूक्षा तथैव च ॥ १३ ॥ ऊर्ध्वा तु मरणायोक्ता शोकायोधः प्रकी र्तिता ॥ तिर्यग्विनशनिनाशाय हीना भवति मृत्यवे ॥ १४ ॥ अधिका शोकजननी दीना च नृपसत्तम ॥ रूक्षा धनक्षयाय स्यात्क्रुद्धा भयविव र्धिनी ॥ १५ ॥ शातोदरी न कर्तव्या न कार्या चाधिकोदरी ॥ सुलता च न कर्तव्या तथा युद्धकुलोद्भवे ॥ १६ ॥ हीनाधिकप्रमाणा च रूक्षा वर्णा तथैव च ॥ विवृतेन च वक्रेण नता च यदुनन्दन ॥ १७ ॥ प्रमाणहीनैरङ्गैश्च त्यधिकैरपि पार्थिव ॥ शातोदरी क्षुद्भया मरणाय्याधिको दरी ॥ १८ ॥ सूखता मरणायोक्ता हीना धनविनाशिनी ॥ अधिका शोकजननी रुक्षवर्णा भयप्रदा ॥ १९ ॥ विवृतेन च वक्रेण कुलनाशकरी भवेत् ॥ प्राच्याश्चा धननाशाय दक्षिणेन च मृत्यवे ॥ २० ॥ पश्चिमेन सुतघ्नी च चोद्गम्यर्थविवृद्धये ॥ प्रमाणहीना नाशाय अधिका देशनारिश नी ॥ २१ ॥ अङ्गैश्चा मरणायोक्ता क्रुद्धा रूपविनाशिनी ॥ प्रमाणहीनां प्रतिमां तथा लक्षणवर्जिताम् ॥ २२ ॥ आवाहितांश्च विप्रेन्द्रेनीवि शन्ति दिवौकसः ॥ २३ ॥ आविशन्ति तु तां नित्यं पिशाचा दैत्यदानवाः ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मानहीनां विवर्जयेत् ॥ २४ ॥ चित्रलक्षणसंयुक्ता प्रशस्तं सर्वसुच्यते ॥ आयुष्यं च यशस्यं च धनधान्यविवर्धनम् ॥ २५ ॥ तदैव लक्षणापेतं धनधान्यविनाशनम् ॥ देवा नरेन्द्र कर्तव्याः शोभा वन्तः सदैव तु ॥ मृगेन्द्रवृषनागानां हंसानां गतिभिः समाः ॥ २६ ॥ सुलक्षणं चित्रमुशन्ति धन्यं देशस्य कर्तुर्वसुधाधिपस्य ॥ तस्मात्प्रयत्नेन सल्हक्षणं तत्कार्यं नरेन्द्रत्नपरेण्यर्थावत् ॥ २७ ॥ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे प्रतिमालक्षणवर्णनन्नामाष्टत्रिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ३८ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ शुभाकारविधारण पश्चाद्दारूणि नानारूपवन्ति च ॥ नव स्थानानि रूपाणां शृणु तान्यनुपूर्वशः ॥ १ ॥