विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

त्रस्ता विस्फारिता च या ॥ किंचिद्विभ्रान्ततारा तु विषण्णा दृष्टिरुच्यते ॥ १७ ॥ अनवस्थिततारा च शङ्किता परिकीर्तिता ॥ दृशा ललित-
तारा च प्रताम्यन्त्या समा भवेत् ॥ १८ ॥ उत्फुल्ला तु विशोकाख्या तथा च निमिषेक्षणा ॥ अनवस्थितनेत्रा च विभ्रान्ता भ्रान्ततारका ॥ १९ ॥
कुञ्चिता कुञ्चिता दृष्टिः किंचिद्विकसितातराका ॥ स्थितान्तरापुटा शून्या संशून्या समदर्शना ॥ २० ॥ प्रस्पन्दमानपद्माग्रा मुकुला मुकला मता ॥
उद्गतोर्ध्वपुटाऽधस्ता तु वितर्के स्तनयत्तारका ॥ २१ ॥ उत्फुल्ला मदिरा नाम तथा वलिततारका ॥ फुल्लितान्ता सलावण्या सस्मिता ललिता मता
॥ २२ ॥ प्रलुप्तपद्मा सा साश्रा ग्लानस्त्या मुकुलीकृता ॥ कान्ता दृष्टिः कटाक्षे तु वासने तु भयानका ॥ २३ ॥ हास्या हास्ये च विज्ञेया
करुणा करुणे रसे ॥ स्तब्धो चाद्भुता कार्या रौद्री रौद्रे विधीयते ॥ २४ ॥ वीरा वीरे च कर्तव्या बीभत्सा च जुगुप्सिते ॥ शान्ता शान्ते तु
निर्दिष्टा स्निग्धया स्निग्धयाऽवलोकने ॥ २५ ॥ दृष्टा दृष्टे तु कर्तव्या जिह्मा कार्योन्मुखास्विति ॥ क्षुब्धा क्षुद्रे तु निर्दिष्टा भीता भीते तथा भवेत्॥
॥ २६ ॥ लज्जिता लज्जितार्या स्यादृतोत्साहेगतेषु च ॥ विस्मिता विस्मये दृष्टिः सौम्या सौम्यावलोकने ॥ २७ ॥ मलिना विरहे कार्या
सम्भोगे केकरा भवेत् ॥ श्रान्ता श्रान्तस्य कर्तव्या निर्वेदे त्वभितप्तका ॥ २८ ॥ विप्लुतास्या तु दैन्ये स्याद्विषादे तु विषण्णिका ॥ शंकिते
शंकिता चैव त्रस्ते त्रस्ता विधीयते ॥ २९ ॥ ज्ञाने विशोका च तथा स्पर्शे कार्या निमीलिता ॥ विभ्रान्ता विभ्रमे कार्या कुंचिता सूक्ष्मदर्शने
॥ ३० ॥ चिन्तान्वितस्य शून्या स्यान्मुक्ता घ्राणकर्मणि ॥ वितर्के तु वितर्कास्यान्मदे तु मदिरा भवेत् ॥ ३१ ॥ क्षीणां हेतुस्तु ललिता
ग्लाने ग्लाना विधीयते ॥ उत्सवेष्वथ निष्पक्ष्म प्रसारिताविर्वर्तिते ॥ ३२ ॥ आकुञ्चितं समं चैव स्फुरितं विहतं ततः ॥ ताडितं पुटयोः कर्म नवधा
परिकीर्तितम् ॥ ३३ ॥ समागमः पुटानां यः स निमेष इति स्मृतः ॥ विश्लेषणं चैव नुस्ताभ्यां स उन्मेषः प्रकीर्तितः ॥ ३४ ॥ प्रसारितौ पुटौ
यत्र भवेत्तद्धि विवर्तितम् ॥ आकुञ्चिताभ्यां ताभ्यां तु ज्ञेयमाकुञ्चितं बुधैः ॥ ३५ ॥ स्वभावपुटसंस्थानं समं तद्धि प्रकीर्तितम् ॥ पुटौ प्रस्फुरितौ
यत्र स्फुरितं तदिहोच्यते ॥ ३६ ॥ पुटावभिहितौ यत्र पिहितं नाम तद्भवेत् ॥ ससत्त्वमूलौ पुटौ यत्र तद्धि ताडितमुच्यते ॥ ३७ ॥
गन्धस्पर्शे तथाऽनिष्टे ज्ञेयमाकुञ्चितं बुधैः ॥ विस्मयार्थे तथा वीरे तच्च कार्यं प्रसारितम् ॥ ३८ ॥ शृङ्गारे तु समं कार्यमसिघातेऽथवाऽतडि-
तम् ॥ क्षीणां प्रणयरुषेषु स्फुरितं तदिहेष्यते ॥ ३९ ॥ शीते वातोष्णवर्षेषु पिहितं कार्यमेव तु ॥ क्रोधे विवर्तितं कार्यं निमेषोन्मेषयोः समम् ॥
॥ ४० ॥ वलनं भ्रमणं चैव चलनं संप्रणाशनम् ॥ विवर्तितं पाटनं तु विज्ञेयं विस्तृतं तथा ॥ ४१ ॥ उद्वृत्तः प्राकृतं चैव तारकाकर्म चोच्यते ॥