विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

देयं स्थानमेतत्तयोर्मतम् ॥ चिबुकाश्रितौ हस्तौ बाहूरोणीचितं शिरः ॥ ५ ॥ सर्वाभिनयने चैव विज्ञेयं श्रानननाशनम् ॥ बलिना निगृहीतस्य रिपुणा खण्डितस्य च ॥ ६ ॥ शोक्लान्तस्य च तथा स्थानमेतद्विनिर्दिशेत् ॥ अधो हस्तौ विमुक्तं च शरीरमलसं तथा ॥ ७ ॥ नेत्रालसं तथा चक्षुर्वक्त्रं स्वस्थालसं तु तत् ॥ श्रमग्लानौ मदे चैव मूर्च्छायां व्यथिते तथा ॥ ८ ॥ मोहे प्राणभये चैव स्थानमेतद्योजयेत् ॥ विष्टकुम्भिवाञ्चितौ पादौ कुरु विष्कुम्भितौ भुजौ ॥ ९ ॥ निमीलिते तथा चक्षुः स्थाने विष्कुम्भिते सति ॥ स्ववशोगतया दृष्ट्या योगे ध्याने विधीयते ॥ १० ॥ पित्र्ये समाधौ जप्थे च होमादिकरणेषु च ॥ १२ ॥ एतस्थानं विधातव्यं यथागमनकर्मणि ॥ एकं जानु भूतस्तलं चैव ज्ञेयं मुकुटवासनम् ॥ १३ ॥ ज्ञातव्यं भूमिपश्चैव ! सुरेणाजुकमासनम् ॥ एतद्भूतव्यलीकानां प्रियाणां सम्प्रसादने ॥ १४ ॥ मञ्जने कुटिलाग्रोपृ विधीयते ॥ १५ ॥ महीगताभ्यां जानुभ्यां स्थानं जानुगतं भवेत् ॥ १६ ॥ राज्ञां विज्ञापने कार्ये सुराणां चैव पूजने ॥ भूमौ यदूध्वं पतनं तद्विसुक्तमिति स्मृतम् ॥ १६ ॥ प्रहारतः प्रयोक्तव्यसादेशे क्रन्दने तथा ॥ भद्रासनं तु देवानां राज्ञां सिंहासनं भवेत् ॥ १७ ॥ कृप्यासनं तु दातव्यं सांवत्सधपुरोधसोः ॥ वेत्रासनमथामात्यानां मन्त्रिणां तु तथा भवेत् ॥ १८ ॥ मन्दासनं तु दातव्यं सेनानीयुवराजयोः ॥ मुनीनां च द्विजानां च तथा मूलफलाश्रिणाम् ॥ १९ ॥ वृषी देया महाराज ये चान्ये नियमे स्थिताः ॥ स्थानीययाः पुरुषा ये च मुख्याः पौराश्च ये तथा ॥ २० ॥ वणिजश्च तथा मुख्यास्तेषां भवति पीठिका ॥ वेश्यानां कुमाराणां तथा भृत्यजनस्य च ॥ २१ ॥ मसूरकं तु दातव्यं शेषे भूम्यासनं भवेत् ॥ सिंहासनं विना राजन्गृहे स्वच्छन्दमासनम् ॥ २२ ॥ नैकासनं स्याद्रूपा तु राजन्रथे गजे वापि शिलातले च ॥ नैकासने स्याद्रूपेण तु दोषोऽय वाणिदिने फलके च नित्यम् ॥ २३ ॥

॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे आसनवर्णनो नाम द्वाविंशतितमोऽध्यायः ॥ २२ ॥

॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥ वैष्णवं सम्पादं च वैशाखं मण्डलं तथा ॥ १ ॥ प्रत्यालीढं मथ्रालीढं पद् पुंसां स्थानकानि तु ॥ १ ॥ स्वभावसंस्थितः पादश्चतुर्हस्तः पलागतोऽपरः ॥ किञ्चिदञ्चितजङ्घश्च वैष्णवं स्थानमुच्यते ॥ २ ॥ स्थानेनानेन कर्तव्यः संलापस्तु स्वभावतः ॥ सम्पादं तु विज्ञेयं समस्तालन्तरैः पदैः ॥ ३ ॥ स्वस्वभासोष्ठवोपेतं रुद्राक्षादिदैवतम् ॥ अनेन कार्यं स्थानेन विप्रमण्डल्करणम् ॥ ४ ॥ बलानां पक्षिणां चैव वरोत्कौतुकमेव च ॥ स्वस्थानं न्यन्द्नस्थानां विमानस्यायिनामपि ॥ ५ ॥ लिङ्गि