विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥३७॥

नृ० सं० अ० २० ॥३१॥

पार्थिव ॥ भ्रमरस्यात्कन्दिते स्यातां मर्दवं च ततः परम् ॥ २६ ॥ समा संनतिमित्याहुरेवंकारेणकीर्तिते यथा ॥ अङ्गैस्तं शकटान्वं च तथाहंयासिनी स्मृतम् ॥ २७ ॥ विष्टुकुञ्जं च विज्ञेयं तथा चापगतं पुनः ॥ अथाङ्गहारान्वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोध मे ॥ २८ ॥ स्थिरहस्तोऽङ्गीहारस्तु तथैवा क्षिप्तकः स्मृतः ॥ उद्घाटितस्तृतीयः स्यात्तथा चान्योऽपवाहितः ॥ २९ ॥ मत्ताक्रीडोऽथ विष्कम्भः तथा स्वस्तिकरेचितः ॥ वृश्चिकापसृतश्चैव तलमन्दा न सर्पितः ॥ ३० ॥ मत्तल्लीस्खलितश्चैव भ्रमरः पार्श्वस्वस्तिकः ॥ मदोद्विलसितश्चैव विष्टितो गतिमण्डलः ॥ ३१ ॥ वैशारखरेचितश्चैव पार्श्वदण्डसमन्वितः ॥ ३२ ॥ आक्षिप्तो रेचितश्चैव संम्योऽथ कतितस्तथा ॥ सूचीविद्धोऽपविद्धश्च विलापोव विद्युद्भ्रान्तः परावृत्तः पार्श्वक्रान्तो संप्रोक्ता ह्यङ्गहारा यूदस्रम् ॥ एतेषां संप्रवक्ष्यामि कारणानि यथाक्रमम् ॥ हस्तपाद प्रचारश्च यथा योजनः प्रयोक्तृभिः ॥ ३६ ॥ सर्वेषामङ्गहाराणां निष्पत्तिः कारणं भवेत् ॥ तान्यहं संप्रवक्ष्यामि नामभिः कर्मभिस्तथा ॥ ३६ ॥ हस्तपादसमायुक्तो नृत्तस्य करणं भवेत् ॥ द्वे नृत्तकरणे चैव भवेतां नृप मातृका ॥ ३७ ॥ त्रिभिः कलापकश्चैव चतुर्भिः खण्डकः स्मृतः ॥ पञ्चैव करणानि स्युः संघात इति स्मृतः ॥ ३८ ॥ षड्भिस्तु संस्तितिविद्धि अष्टभिर्निर्मलस्तथा ॥ करणैर्हि संयुक्ता अङ्गहारा इति स्मृताः ॥ ३९ ॥ एतेषां चैव वक्ष्यामि नामान्यहमसत्तमः परम् ॥ तल्पुष्पाणिबद्धे द्वे लीनस्वस्तिकरेचितम् ॥ ४० ॥ मण्डले स्वस्तिकं चैव ऊरु वृत्ते निकुञ्चकम् ॥ सूचीविद्धं कटिच्छिन्नंमर्धरेचितमेव च ॥ ४१ ॥ वक्षः स्वस्तिकसूतपत्रे स्वस्तिकं पृष्ठगं पुनः ॥ दिक्स्वस्तिकमलताख्यञ्च घंस्नोकीटीसमम॥४२॥आक्षिप्तरेचितं क्षिप्तमंचस्वलितकसंज्ञितम् ॥ भुजङ्गासितं चैव ऊर्ध्वजानु निकुञ्चितम्॥४३॥मत्तल्लीस्रग्वंसतस्तथाऽप्येकनिशि कूपकञ्च ॥ पराविद्धं तद्विद्धान्तं वलितं घूर्णितं तथा ॥४४॥ ललितं दण्डपक्षं च भुजङ्गत्रस्तरचितम्॥ नूपुरं रेचितं चैव भ्रमरं चतुरं तथा॥४५॥ भुजङ्गाभिसमन्वयस्याच्छिन्नं वृश्चिकरेचितम् ॥ लतावृश्चिकमन्यत्स्याच्छिन्नं वृश्चिकरोचितम् ॥४६॥ वृश्चिकं व्यंसितं चैव सूचीविद्धकमेव च ॥ ललाटतिलकं चैव कुण्डलं चक्रसण्डलम् ॥४७॥ तरोमण्डलमाक्षिप्तं लतातालसितमार्गसम् ॥ विक्षिप्तं भ्रमितं चैव विलासं वानरष्टमम्॥४८॥परिवृत्तं निवृत्तं च पार्श्वक्रान्तं निकुञ्चितम् ॥ अतिक्रान्तममक्रान्तं दोलापादविवर्जितम् ॥४९॥ नागप्रक्रीडितं चैव विहृतं गरुडप्लुतम् ॥ गण्डसूची परिवृत्तं पार्श्वजानुकमेव च ॥ ५० ॥ गृहावलोकितं लीनं विष्णुकान्तमजप्लुतम् ॥ आक्रान्तं मण्डितं चैव मयूरललितं नसम् ॥ ५१ ॥ स