विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तस्यैव गृहकृत्यस्तु स पुरोहित इष्यते ॥ २७॥ अमात्यश्च स्मृतो मन्त्री देशो निश्चय उच्यते ॥ राजा नरेन्द्रो नृपतिस्तथैव सिंहासनं तस्य तथा सनं स्यात ॥ क्षत्ता प्रतीहार इति प्रदिष्टस्सङ्घस्तदण्डः कथितं तु वेत्रम् ॥ २२ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे अभिधान कोशे चण्डालादिपर्य्यायवर्णनो नाम दशमोऽध्यायः ॥ १० ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ कीर्तिर्लक्ष्मीर्धृतिर्मेधा मतिः पुष्टिः सरस्वती ॥ स्मृतिः श्रद्धा रतिश्चैव धृतिर्नीतिः स्थितिः श्रुतिः ॥ १ ॥ रात्रिः प्रभा क्षपा दीप्तिः शाला माला निशा स्पृहा ॥ दोला हेला तथा लीला भामिनी हृद्गुहाक्षुरा ॥ २ ॥ यात्रा भक्षा धृतिर्मात्रा दृशु सेना वचा तथा ॥ झटिः खोरी दया ज्योत्स्ना सीमा वेणुस्तथैव वाक् ॥ ३ ॥ तद्युक्तिः शलाका च ग्रीवा भ्रूश्च शतस्थाल्यदः प्रावृट् चाचमनी स्थूणा चूडा सिरा वसा ॥ ४ ॥ कक्ष्या सक्ता सुरा जंघा जटा घण्टा कशा तथा ॥ विद्युत्कक्षा- सारिङ्गीरिणिका रञ्जनिष्टिका ॥ ५ ॥ दिग्भूमिर्मिही क्षोणी क्ष्मा दैव वसुन्धरा ॥ छाया चस्र्द्धिका च तथा विद्युत्पित्सारित ॥ ६ ॥ इरा सम्पद्द्वा पञ्च लोला वेला तला शिला ॥ कङ्का च मेखला ज्वाला सेना दुर्द्वली समा ॥ ७ ॥ जया च म्लानिसंस्था हानिः शाटी स्वाहा तथैव गीः ॥ धीर्द्धिद्युः क्षमा बुद्धिः क्षुत्समशीः सवाङ्किका॥ ८ ॥ विशितेर्नवितविस्कोऽटस्वदिरोधधरा ॥ माया च शष्कुली जिह्वा घटोत्का स्वसुरेव च ॥ ९ ॥ लेखा जरा तथा पङ्किश्चेता प्राडुरोचका ॥ लाक्षा कृच्छ्रः प्रियङ्गुश्च माण्डका कटिरोषधिः ॥ १० ॥ ऋक्स्फुलिङ्गा कलिः शय्या कोटिः कन्या च नालिका ॥ निःश्रेणिः पूतना दीप्तिर्निद्रा तन्द्रा गुहा रुचिः ॥ ११ ॥ सान्ना दृशा तथा वीथी नीतिर्धारा तथा कृषिः ॥ मञ्जूषा पर्पटीचैव पताका काकिनी कृपा ॥ १२ ॥ पेला चैव समाजिह्वा मेरी नेमिनर्नःशिला ॥ दूर्वा स्थली सभा वीचिः स्थली चैव समञ्जसी ॥ १३ ॥ बह्वी मन्दुरा लाक्षा सूची चाविपणी शमी ॥ मक्षिका विकृतिर्यूका शिखा शास्त्रा तथारटवी ॥ १४ ॥ स्त्रीप्रत्यस्ते कथिता मयेते शब्दाः समा सस्यव्यसन राजन् ॥ इदं तमानन्त्यमुरोति सर्वं स्त्रीवाचकं शब्दसुरानित धीराः ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मा० व० सं० अभिधानकोशे स्त्रीलिङ्गनिर्देशो नामैकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि चतुर्वर्णविवर्धन ॥ तव पुंवाचकाञ्छब्दान्शृणु तान्वदतो मम ॥ १ ॥ राजा हुतासस्तूसूर्य्या वायुश्चैवार्थसम्परूणः ॥ मन्ना प्लीहा च कथिता नाताबस्काः पुम- र्थकाः ॥ २ ॥ वृत्रः पुत्रस्तथा मन्त्रस्तथैवामन्त्र इष्यते ॥ पुंसि राशिर्मुर्द्धश्च मासः पञ्चोऽन्वत्सरो ॥ ३ ॥ ऋतुः कालो गिरिः शैलः शिलोच्च- यन्नगाचलाः ॥ सुरासुराणां संज्ञाश्च ग्राह्य. मोक्ता महोदधैः ॥ ४ ॥ संवत्सरश्च दिवसो ग्रहो वासर एव च ॥ पर्यायः पङ्कशय्योरितिनिश्चयो|