विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

न्येषु विचक्षणः ॥ असुरा दानवा दैत्या गंधर्वा देवनायकाः ॥ २२ ॥ यक्षाः पुण्यजनाः प्रोक्ता यातुधानाश्च राक्षसाः ॥ अदृश्याश्च तथा भूताः पिशाचाः पिशिताशनाः ॥ २३ ॥ किन्नरास्त्वथः किंपुरुषा नागाः कद्रुसुता मताः ॥ सिद्धा विद्याधरा प्रोक्ता देवरामास्तथाप्सराः ॥ २४॥ महर्षयो भृगुकाः तथा ब्रह्मर्षयोमलाः ॥ प्रोक्ताः सप्तर्षयो लोके तथा चित्रशिखंडिनः ॥ २५ ॥ ध्रुवः स्थानुस्तथा प्रोक्तः शुकस्त्वासस्तथैव च ॥ आशा दिशस्तथा काष्ठा भचक्रं भगणं स्मृतम् ॥ २६ ॥ कृतानि शास्त्राणि नरेन्द्र पूर्वैः स्मृतिस्तथोक्ता श्रुतिरेव वेदः ॥ सम्यग्गदश्चारमिति प्रदिष्टं दूतं हि गच्छान्द्रविदो नरेन्द्र ॥ २७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे देवादिराब्दपर्यायवर्णनं नामा ऽष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥ संवत्सरोऽब्दो वर्षं च समा हायन एव च ॥ दिवसो वासरश्चैव दिनं चाहस्तथैव च ॥ १ ॥ दोषा विभावरी रात्रिः शर्वरी यामिनी क्षपा ॥ संविः प्रोक्ता तथा सन्ध्या अन्धकारं तमः स्मृतम् ॥ २ ॥ चन्द्रिका च तथा ज्योत्स्ना चैत्रो मधुमिति स्मृतः ॥ वैशाखो माधवः प्रोक्तः शुचिज्र्ज्येष्ठ ऽउदाहृतः ॥ ३ ॥ शुक्रः प्रोक्तस्तथाषाढो नभः श्रावण इष्यते ॥ प्रौष्ठपादो नमस्यश्च इषश्चाश्वयुजः स्मृतः ॥ ४ ॥ ऊर्जञ्श्रियः कार्तिकः प्रोक्तो मार्गशीर्षः सहस्तथा ॥ सहस्यः पौष इत्युक्तो माघः स्यात्तप एव च ॥ ५ ॥ फाल्गुनश्च तपस्याख्यो मासो वृद्ध कुलोद्भव ॥ तुलामेषगते भानौ विषुवद्दिनमुच्यते ॥ ६ ॥ धन्वतो मिथुनन्तञ्च अयने सोम्य दक्षिणे ॥ मेषान्ते च तुलान्ते च युगादिदिवसौ स्मृतौ ॥ ७ ॥ तथा विष्णुपदं प्रोक्तं कुलीरमकरान्तयोः ॥ कन्या मिथुनमीनानां प्रवेशे षडशीतथा ॥ ८ ॥ षडशीतिमुखं नाम ज्ञेयं दिन चतुष्टयम् ॥ रविश्मभिस्तप्ता वा करो दीर्घितिरेव च ॥ ९ ॥ सूर्योदयास्तममययोः स दीर्घः परिवेषिभवेत् ॥ तिर्यग्गतो मेघराजौ तदेव परिवेषो भवेत् ॥ १० ॥ तदेव दण्डसंस्थानो मेघो दण्डोभिधीयते ॥ शक्राचाप शक्रधनुः तदीर्घं रोहिते भवेत् ॥११॥ तदेव दण्डसंस्थानो मेघो दण्डोऽभि धीयते ॥ शक्र चापं शक्रधनुः तदीर्घं रोहिते मतम् ॥ १२॥ तत्पीतन्मपाल्यं क दुपास्यं प्रतिसूर्यकमू॥ चन्द्रार्कयोर्मेघराजितपरिवेषस्तुमण्डलम् ॥१३॥ स्वर्गाङ्गभ्रष्टफले क्षीणे पतन्होल्केति कथ्यते ॥ अनित्यः सरिसो दृष्टः तारकः केतुरिष्यते ॥ १४॥अग्निवर्णा तु दिङ्मुष्टा दिग्दाह इति विश्रुतः ॥ नगरं शून्यतो दृष्टं गन्धर्वनगरं स्मृतम् ॥ १५॥ निर्धातं स्तनितं प्रोक्तं विना मेधन्दिदर्शनोत् ॥ द्योतद्योतो रवं हरिः कथितस्त्वगुटिणका ॥ १६॥ मेघो घनं वारिदं व जीमूतं व बलाहकम् ॥ स्तनितं गर्जितं विद्याद् वृष्टिः प्रोक्ताः प्रवर्षणे ॥ १७ ॥ आसारो वेगवद्वर्षं पृषतो मंद उच्यते ॥ दृश्यमाने तथा सूर्ये दिव्ये प्रोक्तं च वर्षणम् ॥ १८॥ दृश्यमाने तथा चन्द्रे सामुतं परिकीर्तितम् ॥ वात्या वातसमुत्था स्यान्नीहारं तम उच्यते ॥१९॥