विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥३१०॥

तृ० खं० अ० ८

हकारोऽपि विधीयते ॥ ८ ॥ चतुर्थी नात्र विज्ञेया न च द्विवचनं क्वचित् ॥ पदादौ यो गुरुः सोऽत्र लघुरेव विधीयते ॥ ९ ॥ दिङ्मात्रमेतदुद्दिष्टं मध्या प्राकृतलक्षणम् ॥ प्रयोगादनुकर्तव्यो विस्तारो ह्यतिविस्तरः ॥१०॥ देशेषु देशेषु पृथग्विभिन्नं न शक्यते लक्षणतस्तु वक्तुम् ॥ लोकेषु यत्स्या- दुपधम्र्मसंज्ञं ज्ञेयं हि तद्देशविदोऽधिकारम् ॥ ११ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे प्राकृतभाषालक्षणं नाम सप्तमो- ऽध्यायः ॥ ७ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ देवा दिवौकसो दिव्या गीर्वाणास्त्रिदशाः सुराः ॥ हरिनारादनो विष्णुर्वासुदेवस्त्वथोध्वजः ॥ १ ॥ नारायणो हृषीकेशश्चक्री गरुडवाहनः ॥ चक्रः संकर्षणोऽनन्तः शेषस्तालध्वजो हली ॥ २ ॥ प्रद्युम्नः कामदेवश्च चापी मकरकेतनः ॥ वज्रायुधोऽनिरुद्धश्च तथा वै ऋष्यकेतनः ॥३॥ लक्ष्मीः करीषिणी श्रीश्च तथा देवी विभावरी ॥ चक्रः सुदर्शनः प्रोक्तः शार्ङ्ग चापस्तु वैष्णवम् ॥४॥ माहेश्वरं पिनाकाख्यं वारुणं गण्डिवं भवेत् ॥ शाक्तमाग्नेयगं प्रोक्तं वज्रं कुलिशमुच्यते ॥ ५ ॥ वैष्णवी तु गदा प्रोक्ता तथा कौमोदकी नृप ॥ हलो लाङ्गल इत्युक्तः सानन्दं मुसलं स्मृतम् ॥ ६ ॥ पाञ्चजन्यः स्मृतः शङ्खः यं बिभर्त्ति जनार्दनः ॥ करेऽस्य कमलं प्रोक्तं तथाब्जालोक्यसंज्ञितम् ॥ ७ ॥ भूमिश्चसुधरा पृथ्वी क्षमा क्षोणी धरा मही ॥ ९ ॥ खं गगनं चैव तथाकाशं हरेः क्रमम् ॥ ८ ॥ तार्क्ष्यः सुपर्णो गरुडो हरिकेतनवाहनः ॥ नागानन्तो हलधरः शेषः तालध्वजी हली ॥ ९ ॥ ब्रह्मा पितामहः शंभुः स्वयम्भूसूर्यभावनः ॥ महादेवो भवः शंभुस्त्र्यंबकः पार्वतीपतिः ॥ १० ॥ उमा सती पर्वतजा मेनकाजा तथोच्यते ॥ भद्रकाली स्मृता दुर्गा गणाश्च प्रमथाः स्मृताः ॥ ११ ॥ विनायको गणपतिः कुमारः स्कन्द इष्यते ॥ इन्द्रः शक्रः कौशिकश्च पुरूहूतः पुरन्दरः ॥ १२ ॥ अग्निश्चैश्वानरो वह्निर्जातवेदो हुताशनः ॥ विवस्वतो यमश्चैव कीनाशः प्रेतनायिकः ॥ १३ ॥ विरूपाक्षो निरऋतिश्च तथा रात्रिचराधिपः ॥ यादसामीश्वरो देवः प्रचेता वरुणोऽधिपः ॥१४॥ तोयमंबु जलं चापः पानीयं सलिलं पयः ॥ वह्निः समीरणो वातः पवनः सर्वगोनिलः ॥ १५ ॥ राजराजो धनाध्यक्षस्तथैवैकविदः स्मृतः ॥ ईशानः शङ्करः शर्वः तथा पशुपतिः शिवः ॥ १६ ॥ नास्तत्यावश्विनौ प्रोक्तौ वसवो वसुसंज्ञिताः ॥ तथैवाङ्गिरसो नागा विश्वेदेवाग्निभोजिनः ॥ १७ ॥ वृषभावग्मारुद् भगवो मरुतो मताः ॥ साध्या धर्मसुताः प्रोक्ता आदित्या कश्यपात्मजाः ॥ १८ ॥ मारुतो मातरिश्वानो ग्रहाद्विसुवनेश्वराः ॥ नक्षत्राणि तथा तानि ऋक्षाणि च उडूनि च ॥ १९ ॥ आदित्यो भास्करः सूर्यः सविता रविरर्थमा ॥ चन्द्रः शीतकरः सोमः शशांको मृगला- ञ्छनः ॥ २० ॥ वक्रः क्षितिसुतो भौमो बुधो ज्ञः सोमनन्दनः ॥ बृहस्पतिर्गुरुर्जीवः शुक्र आत्मसुजिरेव च ॥ २१ ॥ सारणः पञ्चमः प्रोक्तो प्रम

॥३१०॥