विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

सर्वभूतविभावनः ॥११॥ सर्वामरगुरुर्देवः सर्वभूतेश्वरेश्वरः ॥ सर्वदेवो महायोगी महाजयो महाबलः ॥ १२॥ महाबुद्धिर्महावीर्यो महातेजा महायशाः ॥ चतुष्पात्सकलो धर्मो वहनस्ते महद्वपुः ॥ १३ ॥ श्मशाने वसतिर्नित्यं चिताभस्मसमाकुले ॥ नृत्यद्भूतकुले भूमर्भूतैः श्वेतानुलेपनः ॥ १४ ॥ भूर्लोकश्चैवं सलिलयजमानोऽनिलानुवायवः ॥ मूर्तयस्ते स्मृता देव यस्मिन्निदं जगत् ॥ १५ ॥ त्वया विना जगत्यस्मिन्नान्यत्किञ्चन विद्यते ॥ दैत्यभाराभितप्ताङ्गां पालयस्व नमोऽस्तु ते ॥ १६॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्तस्तु शक्रेण देवः शक्रमभाषत ॥ कार्त्तवीर्यमहं त्याजो कर्त्ता निःक्षत्रियां महीम् ॥ १७ ॥ न शक्रास्त्रिदशश्रेष्ठ यतः स्तौतीस्म तद्ध्रुवं ॥ विष्णुदत्तवरो राजा सोढव्यो मम वासव ॥ १८ ॥ तमेव प्रार्थयिष्यामि वरं तस्य महात्मनः ॥ सर्वं यात स्वकं स्थानं त्वंहस्याम्येश्वरेश्वरम् ॥ १९ ॥ चन्द्रमण्डलमध्यस्थं यास्ये वरदमीश्वरम् ॥ विष्ण्वंशेन भागेन दत्तात्रेयोऽभवत्क्षितौ ॥ २० ॥ तेन दत्तवरो राजा पालयत्यखिलां महीम् ॥ २१ ॥ इत्येवमुक्त्वा त्रिदशेश्वरस्तु देवेन साक्षात्त्रिपुरान्तकेन ॥ जगाम शीघ्रं स्वपुरं प्रविष्टो महीं समासाद्य गुरुश्च राजन् ॥ २२ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेय वज्रसंवादे दृष्टदर्शनं नामाष्टाविंशतितमोऽध्यायः ॥ २८ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ गते सुरेश्वरे देवे शक्रे च सपुरोहिते ॥ जगायाश्च प्रया तायां देवदेवो महेश्वरः ॥ १ ॥ अङ्गुष्ठमात्रको भूत्वा गङ्गातोये न्यमज्जत ॥ सोऽवगाह्य श्लोकगङ्गां गङ्गां सर्वगतां नदीम् ॥ २ ॥ तयोद्यमानः प्रययौ विस्तीर्णं चन्द्रमण्डलम् ॥ नवयोजनसाहस्रो विक्रममो यस्य कीर्तितः ॥ ३ ॥ विन्तामणिगुणश्चैव पणिगाहः समन्ततः ॥ तोयसागर्म्यं पिण्डं पितॄणां धाममव्ययम् ॥ ४ ॥ प्रजानां भावनं सर्वं चाधारं जगतामपि ॥ शृङ्गिणां शृङ्गेषु गमं पक्षात्मकं स्मृतम् ॥ ५ ॥ आलम्बकं कुरुंदकं च तथा चैवावबोधकम् ॥ संधातकं तर्पकञ्च दृष्टिनां देवगोचरम् ॥ ६ ॥ मनःमर्विन्दु याणाञ्च संवेषां नायकं तथा ॥ ओषधींशं जगद्योनिममृतानामयञ्चयम् ॥ ७ ॥ यं पिबन्ति सदा देवाः पितॄन्श्वामृतान्यितः ॥ यश्चामृतः

---

१ 'महादेवो महायोगी महामायो महाबलः' इति ख० । २ 'तथा दृक्' इति पु० । ३ 'नृत्यद्भुतमितिस्वैभवैर्श्वेतानुलेपन' इति ख० । किञ्चत् तत्रेतीवनेत्याहुः इति केवलं दृश्यतः। ४ 'त्रिदिवश्रेष्ठ' इति ख० । ५ 'सर्वं यात स्वकं स्थानमहमागमनेश्वरं । चन्द्रमण्डलमध्यस्थं याथे वरदमीश्वरं' इति ख० । ६ 'द्विषांवेदन्तं महीं' इति ख० । ७ 'नेते मुक्को' शको तथा 'इन्दुलोहितं' इति ख० । ८ 'तर्पयम्' इति ख० ।