विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

बृ० ध० ॥४०१॥ तृ० खं० अ० २३२

॥ हंस उवाच ॥ ॥ पाषाणरत्नमजरतस्तत्रतोयाजकर्मणाम् ॥ पत्रमूलफलानां च तृणानां च तथा द्विजाः ॥ १ ॥ वैदलानां च रज्जूनां वारिणा शुद्धिरिष्यते ॥ उष्णेन पाच्यमत्सुस्रक्कुसुभाणां विधीयते ॥ २ ॥ भूशुद्धिर्मार्जनाद्दाहात्कालात्क्रमणात्तथा ॥ अम्लोदकेन ताम्रस्य तथा कांस्यस्य भस्मना ॥ ३ ॥ निर्मलीकरणाच्छुद्धिः सर्वलोहस्य चेष्यते ॥ स्पृष्ट्यभूर्जिनधान्यानां मुसलोलूखलश्मनाम् ॥ ४ ॥ प्रोक्षणं संहतानां च बहूनां धान्यवाससाम् ॥ गोमूत्रेण च शुद्ध्येस्तां तक्षणाद्दारवस्य च ॥ ५ ॥ द्रवाणामपि द्रव्याणां शुद्धिरुत्प्लवनात्स्मृता ॥ सोषेणोदकगोमूत्रैः शुद्धयन्त्याविककौशिकाः ॥ ६ ॥ सश्रीफलेन्दुगृहं मार्ज्जितैः कृतपं तथा ॥ ७ ॥ सगौसर्षपैः क्षौमाः पुनः पाकैर्महीमयम् ॥ ७ ॥ मलैर्महैः सुराभिश्च स्पृष्टं पाकान्न शुद्धयति ॥ वसाशुक्रमसृङ्मज्जामूत्रविण्मूत्रकर्णविण्णखाः ॥ ८ ॥ श्लेष्मा श्रुदूषिकाः स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः॥ खाज्नेर्मृत्काष्ठवह्न्यार्द्र मृद्वीकारसमेव च ॥ ९ ॥ मद्यान्येतानि जानीयान्मद्यतुल्यास्तथैव च ॥ गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा ॥ १० ॥ अमेध्याद्द्रव्य मृतोपशुशुद्धिन्यीयकष॑णात् ॥ कृत्वा मूत्रपुरीषे च मृका उत्तोल्यतस्तथा ॥ ११ ॥ रथ्याश्वाङ्कस्य चाचमेद्रूप विष्ट उद्धृतुप्लवः ॥ शावं तदङ्गधूपं च चाण्डालं सूतिकां तथा ॥ १२ ॥ शवस्पृशं तथा स्पृष्ट्वा कटधूमं ससैथुनै ॥ स्नानमेतेषु कर्त्तव्यमशुचाते न दुःखजे ॥ १३ ॥ सर्वेषां वायुना शुद्धिरद्यूहानां लेपनेन च ॥ अकराः सर्व बुवजा याश्च विप्रुषः ॥ १४ ॥ राजा न दुष्टो न तथा च वायुदुष्टा द्विजेन्द्रा न च मक्षिका वै ॥ अदृष्टशुद्धिं च तथाप्यदृष्टसहदृष्टकं च तथोर्णजालम् ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे हंसगीतायां द्रव्यशुद्धिवर्णनो नामैकत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २३१ ॥ हंस उवाच ॥ दशाहे शावमाशौचं नृपिण्डेषु विधीयते ॥ ब्राह्मणस्य द्विजश्रेष्ठ द्वादशाहे महीभुजः ॥ १ ॥ पञ्चे देश्यस्य शूद्रस्य मासं चैव विधीयते ॥ जनने चैव मरणे मनुष्येषु द्विजोत्तम ॥ २ ॥ प्रथमान्ते विशुद्धिः स्यात्स्नानस्य द्विजोत्तमाः ॥ द्वितीयान्ते तथा ज्ञेया अप्रजाप्तस्य नित्यदा ॥ ३ ॥ अन्यतीर्ते दशाहे तु श्रुत्वा मरणजन्मनी ॥ यच्छेषं दशरात्रस्य तावदेवाशुचिर्भवेत् ॥ ४ ॥ अतीते दशरात्रे तु वर्षस्याभ्यन्तरं तथा ॥ त्रिरात्राच्छुद्धि रुद्दिष्टा स्नात्स्य तु ततः परम् ॥ ५ ॥ रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्रावे विशोधनम् ॥ आन्दन्तजन्मनः सद्य आचूडन्यादहर्निशम् ॥ ६ ॥ त्रिरात्रमाव्रताद्देशाहदशरात्रमतः परम् ॥ कन्यानां तु व्रतस्थाने विवाहः परिकीर्तितः ॥ ७ ॥ विवाहितासु नारीषु पितृपक्षे विधीयते ॥ यातमहे त्रिरात्रं स्याद्भार्यास्वन्यगतासु च ॥ ८ ॥ परपूर्वासु च स्वासु पुत्रेष्वन्यगतेषु च ॥ आचार्यं च तथा प्रेते निवाससखायपि ॥ ९ ॥ आचार्ये