विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४०२॥

तृ० दं० अ० २३३ ॥४०२॥

प्रागस्तशायी न भवेन्न चाभ्युदयशायिकः ॥ अवेलोभयो न चादृशौ मलिनो बुद्धिमन्नरैः ॥ २० ॥ अकृत्वा देवतापूजां नान्यं गच्छेद्व्रतंचरेत् ॥ अन्यत्र तु गुरुं वृद्धं धार्मिकं वा विचक्षणम्॥२१॥ वर्जयेच्च तथा प्राज्ञाश्चासनाकर्षणं सदा ॥ स्नात्वा तु नावमार्जत गात्राणि तु विचक्षणः ॥ २२॥ विपर्ययं न कुर्वीत वाससो बुद्धिमान्नरः ॥ तथा नात्युद्धतं धार्यं न चापद्रशमेव च ॥ २३ ॥ अन्यदेव भवेद्वासः शयनीये द्विजोत्तमाः ॥ अन्य द्रव्यासु देवानां त्वार्यायामन्यदेव तु ॥ २४ ॥ उपवासं तु कुर्वीत स्नातः शुचिरलंकृतः ॥ पर्वकालेषु सर्वेषु ब्रह्मचारी तथा भवेत् ॥ २५ ॥ पिप्पलं च वटञ्चैव शणशाकं तथैव च ॥ उदुम्बरं न खादेत मत्यार्थी पुरुषः सदा ॥२६॥ पुत्रमांसोपमं मांसं पृष्ठमांसं च वर्जयेत् ॥ पाणौ च लवणं रात्रौ दधिसक्तूंस्तथैव च ॥ २७ ॥ सायं प्रातश्च भुंजीत नान्तराले कदाचन ॥ सायं प्रातर्मनुष्याणामशनं देवनिर्मितम् ॥ २८ ॥ भूमौ सदैव चाश्नीयान्न चासीनो च शब्दवत् ॥ तोयपूर्णं यदा पानमतिथियो द्विजोत्तमाः ॥ २९ ॥ पञ्चाद्भुञ्जीत मेधावी न चाप्यन्यमना नरः ॥ न धावेद्वर्षमाणे तु नदीं मत्तां न लङ्घयेत् ॥३०॥गां चरन्तीं पिबन्तञ्च वत्सकं न निषेधयेत् ॥ समानमेकपङ्क्त्यां तु देयमन्नं तथा भवेत्॥३१॥ पङ्क्त्यान्तु विषमं दत्त्वा नरकं प्रति पद्यते ॥ विषं हालाहलं भुङ्क्ते यो प्रदाय सुहृज्जने ॥ ३२ ॥ लोष्टमर्दी तृणच्छेदी नखखादी च यो नरः ॥ नित्योच्छिष्टो भवेद्यः स नेहायुर्विन्दते महत् ॥ ३३ ॥ परं ज्ञेयमनुष्यायुष्यं परदाराभिमर्शनम् ॥ उदक्यागमनं ज्ञेयमलंघ्यं परमं सुखम् ॥ ३४ ॥ पुरीषमूत्रे नोदीक्षेन्नष्ठिवित्तुक्कुडाम्न च ॥ उदक्याया तु संभाषणं न तु कुर्वीत कर्हिचित् ॥ ३५ ॥ नाधितिष्ठेत्तुषं जातु केशभस्मकपालिकाः ॥ अन्यस्य चाम्लुपास्थानं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ ३६ ॥ त्रीणि तेजांसि नोच्छिष्टो नालभेत कदाचन ॥ अग्निं गां ब्राह्मणं चैव तथा ह्मायुर्न रिष्यते ॥ ३७ ॥ त्रीणि तेजांसि चोच्छिष्टो नोदीक्षेत कदाचन ॥ सूर्याचन्द्रमसौ चैव नक्षत्राणि च सर्वशः ॥ ३८ ॥ नावमन्येत धर्मज्ञं त्रीणि तेजांसि पण्डितः ॥ अग्निं च कुलपुत्रं च ब्राह्मणञ्च द्विजोत्तमाः ॥ ३९ ॥ त्रीन्कुशान्प्रातजपानीयाद्दर्घामायुर्जिजीविषुः ॥ ब्राह्मणं क्षत्रियं सर्पं सर्वे ह्याशीविषाद्वयाः ॥ ४० ॥ नाध्यापयेद्यथोच्छिष्टो नार्थयीत कदाचन ॥ सर्वं च तिलसंबद्धन्नाद्यादस्तमिते रवौ ॥ ४१ ॥ उर्ध्वप्राणा ह्युत्क्रमन्ति यूनः स्थविर आयति ॥ प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तानप्रतिपद्यते ॥ ४२ ॥ अभिवादयेत वृद्धांश्च आसनं चैव दाप येत् ॥ कृताञ्जलिरुपासीत गच्छतः पृष्ठतोऽन्वियात् ॥ ४३ ॥ नासित चासने भिन्ने भिन्नं कांस्यं च वर्जयेत् ॥ नैकवस्त्रेण भोक्तव्यं न नग्नः स्नान मर्हति ॥ ४४ ॥ गुरुणा वैरनिर्वन्धो न कर्तव्यः कदाचन ॥ अनुमात्यः प्रसाद्यश्च गुरुः क्रुद्धो विजानता ॥ ४५ ॥ दूरादुदवसथान्मूत्रं दूरादात्मा