विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

विद्याप्तिक्षणं मृत्योरयथातथोचेष्टितम् ॥ २६३ ॥ आहरेज्ज्ञानमर्थांश्च नरो ह्यमरवत्सदा ॥ केशेष्वेव गृहीतस्तु मृत्युना धर्ममाचरेत् ॥ २६४ ॥ प्रविष्टोजनसंबाधं तथातिगहनं न च ॥ हेम नासंस्कृतं धार्यं निशि लोष्टं न च क्षिपेत् ॥२६५॥ आदौ पङ्क्त्यां न चाश्नीयाज्जह्येद्रूद्धमितान्नम् ॥ वर्जयेच्छात्रशबलं दिवा निद्रां तथैव च ॥ २६६ ॥ कामः क्रोधो भयो हर्ष लोभो दर्पस्तथैव च ॥ रिपवः षड् विजेतव्याः पुरुषेण विपश्चिता ॥ २६७ ॥ अरिषड्गेसंन्यासात्कुर्यादिन्द्रियनिग्रहम् ॥ योगक्षेमं सदोत्थान्नात्प्रज्ञां वृद्धोपसेवनात् ॥ २६८ ॥ प्रश्रयेण जयेन्मानं दैन्यं दृष्टांत संश्रयात् ॥ अक्रोधेन जयेत्क्रोधं विनयेन त्वनार्यताम् ॥ २६९ ॥ शौघ्रत्त्वाच्छास्तपादं च वाचमुच्चारणाज्जयेत् ॥ अज्ञानं ज्ञानसंयोगात्कामं का मांगवर्जनात् ॥ २७० ॥ धर्मिष्ठैरागमेर्लोभं क्रोधं मैत्र्यादिवर्जयेत् ॥ कारुण्येन जयेन्मानं कालं कार्योपपत्तिभिः ॥ २७१ ॥ आत्मानं सुखदुः खाद्यं त्वनभिज्ञाय योजयेत् ॥ धृत्वा शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा ॥ २७२ ॥ चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ॥ देश कालाद्यनुवन्ध्यं धर्माणामाविरोधि यत् ॥ २६३ ॥ तत्तात्सुखं निषेवेत नास्मान्निःसुखी भवेत् ॥ रूपसंदर्शनश्चेस्वरसगन्धान्सदा जयेत्॥२६४॥ वस्त्रमपि सदोमद्ध्ये ह्यसक्तो मनसा भवेत् ॥ परेषांन्तस्व संदध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः ॥ २६५ ॥ कृच्छ्रेष्वपि न तत्कुर्यान्मातृवत्नां यद् संम्मतम् ॥ जीर्णाशी च मिताशी च हिताशी च तथा भवेत् ॥२६६॥ शस्यते यैर्गुणैरन्यैर्नरैर्जर्जित यशः ॥ उच्छ्रवृत्तिम्र्भवेत्तवं विपरीतमत् त्यजेत ॥ २६७ ॥ सुकारुणिकात्मात्मानं व्यापयेन्नापि निर्घृणम् ॥ देशकालौ च शक्तिं च जनताश्चावलोकयेत् ॥ २६८ ॥ न मृदुः स्यान च क्रूरो क्षुभावेव समाश्रयेत् ॥ मृदुर्भवेत्त्ववज्ञातः तीक्ष्णादुद्विजते जनः ॥ २६९ ॥ अनालिक्षितचित्तः स्यात्रेकान्ते किञ्चिदाचरेत् ॥ विद्यात्परस्य रन्ध्राणि स्वरंध्रं छादयेत्पुनः ॥ २७० ॥ गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि रक्ष्यादात्मनमात्मना ॥ वागादीनि सहायानि कृत्वा प्रज्ञां च मन्त्रिणम् ॥ २७१ ॥ धर्मकामसुखद्व्यर्थं दासाब्धैः पुमान्भवेत् ॥ अर्थानर्थौ समासाह्य हर्षदैन्ये विवर्जयेत्॥२७२॥दुःखं दुःखाधिकान्पश्येत्सुखे पश्येत्सुखाधिकान् ॥ नत्वेवं मूढवद्ध्याद्यात्मानं सुखदुःखयोः॥२७३॥हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च ॥ दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्॥२७४ ॥ न तत्कुर्वीत यस्यानंते हर्षोपामल्पमाप्नुयात् ॥ अज्ञानप्रभवो मोहस्तस्माद्रोगः प्रवर्तते ॥२७५॥ रगाद्दग्धस्ततः क्रोधः क्रोधान्मानोऽभिजायते ॥ मानाद्दपार्थकं कर्म कर्मतोऽशुभलक्षणम् ॥ २७६ ॥ जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखशोकप्रवर्त्तकम् ॥ अप्रमादो वृद्धसेवा तप्रज्ञामूलमुच्यते ॥ २७७ ॥ ज्ञानाद्धर्मः सुखं धर्मात्रिःश्रेयसऽभ्युदात्मकम् ॥ इन्द्रियार्थसंयोगो भवेद्दुःखलक्षणम् ॥ २७८ ॥ नारुंतुदः स्यान्नृशंसवादी नहींनतः परम