विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

मनो गताम् ॥ स्वर्गलोकमवाप्नोति देवैश्च सह मोदते ॥ ६० ॥ आत्मानमुपजीवन्त्यो दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् ॥ हुत्वाग्नौ देहमुत्सृज्य वनिलोके महीयते ॥ ६१ ॥ यस्तु विप्रो यथान्यायं दीक्षितो नियतेन्द्रियः ॥ आत्मन्यात्मानमाधाय निर्द्वन्द्वो धर्मलालसः ॥ ६२ ॥ चीर्त्वा द्वादश वर्षाणि दीक्षामेतां मनोगताम् ॥ अणीलहितः स्कन्धे बद्ध्वा गच्छत्यनावृतम् ॥ ६३ ॥ वीरद्वाद्धमनानन्नीय वीरहासनसत्सद्म ॥ वीरस्थायी च सततं स वीरगतिमाप्नुयात् ॥ ६४ ॥ धीरलोके गतो वीरो वीरयोगवहः सदा ॥ सत्यस्यः सर्वमुत्सृज्य दीक्षितो नियतः शुचिः ॥ शक्रलोकगतः श्रीमान्मोदते दिवि देववत् ॥ ६५ ॥ उपवासव्रतैर्दान्ता अहिंसासत्यवादिनः ॥ संसिद्धाः प्रेत्य गन्धर्वैः सह मोदन्त्यनामयाः ॥ ६६ ॥ मण्डूकयोगशयना यथास्थानं यथाविधि ॥ दीक्षां चरति धर्मात्मा स नागैः सह मोदते ॥ ६७ ॥ आर्द्रवासास्तु शिशिरे व्रतं वहति यो नरः ॥ द्वादशाब्दानि नियतं राजा भवति पार्थिवः ॥ ६८॥ वर्षरात्रे तथा पञ्च भवत्याकाशासाधकः ॥ अनपस्नीर्थशायी च राजा भवति पार्थिवः॥ ६९ ॥ त्यक्त्वा वनगताः प्राणांस्तत्पूर्वास्त्वथ परान् ॥ नरंस्तारयितुं दुःखान्नात्मानं च विशेषतः ॥ ७० ॥ येनयेन शरीरेण यद्यत्कर्म करोति यः ॥ तेनतेन शरीरेण तत्तत्फलमुपाश्नुते ॥ ७१ ॥ यस्यांयस्यामवस्थायां यत्करोति शुभाशुभम् ॥ तस्यांतस्यामवस्थायां तत्फलमुपाश्नुते ॥ ७२ ॥ नरेण हि कृतं कर्म सदा पश्चेन्द्रियैरिह ॥ ते ह्यस्य साक्षिणो नित्यं षष्ठ आत्मा तथैव च ॥ ७३ ॥ यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम् ॥ एवमेतत्कृतं कर्म कर्तारमनुविन्दति॥७४॥ अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यं द्विजपुङ्गवाः ॥ सुकृतं दुष्कृतं वापि तस्मात्सुकृतमाचरेत् ॥ ७५॥ अद्यो- द्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ॥ स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुरा कृतम् ॥ ७६ ॥ पून्यन्ते भवति वृथाभिभूज्यमाने पतस्त्ये भवति वृथाभिषूयमाने ॥ यच्चाग्रे भवति वृथाभिभूयमाने तत्सर्वं भवति वृथामिधीयमाने ॥ ७७॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु कर्मफलविवेको नाम सप्तत्रिंशदुत्तराद्विशततमोऽध्यायः ॥२३७॥ ऋषय ऊचुः ॥ हृष्टादिष्टस्य भवता देहत्यागः प्रकीर्तितः॥ तस्मादस्माकमाचक्ष्व त्वरितानि त्वरितानि महामते ॥ १ ॥ हंस उवाच ॥ प्रवृत्तैर्विप्रवृत्तिस्तृणां बुद्धीन्द्रियशरीरिणा ॥ अकस्माद्दृश्यते यषां तेषां मरणामादिशेत् ॥ २॥ एतत्तस्मात्सादुकथितं विस्तरोऽद्यमन्तः परम् ॥ सूक्ष्मारिष्टाववोचार्थं तथा स्पर्शार्थमेव च ॥३॥ न तु कर्मणि यो व्यग्रे प्रभाकर्म निराभृतः ॥ छायां चन्द्रार्कयोर्वापि तयोश्च गमनं तथा ॥ ४॥ देवमार्गे प्रभा वह्नेर्ध्रुवं तारामरुन्धतीम् ॥ पश्यत्यदृष्टामन्यैर्वा मृत्युः स्यातत्स्य वत्सरात् ॥५॥ सप्तभामातथान्येषां प्रभां यस्तु न पश्यति ॥ तस्यैकादशमे मासे मरणं परिकीर्तितम् ॥ ६ ॥ सुवर्णे रजतं मूत्रं पुरीषं वमते निशि ॥ स्वप्ने स

---

१ 'वसते' इति पाठान्तरम् ।