विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४१८॥

तृ० खं० अ० २६॥ ॥४१९॥

प्रजापतीनां या शक्तिः प्रजाः कर्तुं द्विजोत्तमाः ॥ सा ज्ञेया ब्रह्मचर्येण ऋषीणामपि च द्विजाः ॥ ५॥ अनेकानि सहस्राणि कुमारब्रह्मचारिणाम् ॥ दिवं गतानि विप्राणामकृत्वा कुलसन्ततिम् ॥ ६॥ यो ब्रह्मचर्यात् परिच्युतः स्यात्पुत्रेण हीनोऽपि दिवं स याति ॥ तत्त्वैर्विहीना स्तेषां न लोकेषु गतिः प्रदिष्टा ॥ ७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे हंसगीतासु ब्रह्मचर्यप्रशंसावर्णनो नामाष्टपञ्चा- शदुत्तरद्विशतमोऽध्यायः ॥ २५८ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ ब्रह्मचर्य्याच्च्युतो यस्तु नरस्सन्तानवर्जितः ॥ सुतप्ततपसोप्यस्य गतिर्लोके न विद्यते ॥ १ ॥ पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ॥ तथा पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम् ॥ २ ॥ नाकेलोकमवाप्नोति दुहित्रा द्विजसत्तमाः ॥ दौहित्रेण तथा लोकान्नरौ याति प्रजापतेः ॥ ३ ॥ पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ॥ तस्मात्पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा ॥ ४ ॥ पुत्रदौहित्रयोर्लोके विशेषो नोपपद्यते ॥ दौहित्रोऽपि ह्यमुत्रैनं सन्ततारयति पौत्रवत् ॥ ५॥ तस्माद्यतेत कुलप्य स्यात्सन्ता याति नरकं ध्रुवम् ॥ पुत्रपौत्रैः परिवृतो नाकेलोके महीयते ॥ ६ ॥ सन्तानवान्नरस्त्वत्र कीर्त्या युक्तस्तया स्यात्परया द्विजेन्द्राः ॥ कीर्त्या युतः स्वर्गमथ प्रयाति सन्तानवान्यः पुरुषः प्रधानः ॥ ७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे हंसगीतासु सन्तानप्रशंसा वर्णनो नामैकोनषष्ट्युत्तरद्विशतमोऽध्यायः ॥ २५९ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ कीर्तिप्रधानः पुरुषस्त्विह स्वर्गं महीयते ॥ कीर्तिः शरीरं विहितं मृतस्यापि शरीरिणः ॥ १ ॥ कीर्तियुक्तं न जानाति परत्रेह च मानवः ॥ कीर्तियुक्ता भवन्तीह श्रेयसो भाजनं परम् ॥ २ ॥ दिवं स्पृशति की- च शब्दः पुण्यस्य कर्मणः ॥ यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥ ३ ॥ तावद्देव तथा लोकान्सर्वकामदुघोऽक्षयान् ॥ पुरुषः सुखमश्नाति दिवि चेह च शाश्वतम् ॥ ४ ॥ यस्याकीर्तिमितोऽप्यस्य नरकं स तु गच्छति ॥ यावच्छ्लोकेषु धर्मज्ञास्तस्य कीर्तिस्तु गीयते ॥ ५ ॥ तावत्स्वर्गगृहै- स्वर्गे देवभोगाननुत्तमान् ॥ कीर्तिः पुण्या पुण्यलोके नैव पापं प्रयच्छति ॥ कीर्त्यमाना मनुजष्यस्य तस्मात्पुण्यं समाचरेत् ॥ ६॥ ये च कीर्तिहुताः पुरुषप्रधानास्ते नाकपृष्ठं सुचिरं प्रयान्ति ॥ अकीर्तियुक्ता नरकं व्रजन्ति कीर्तिः प्रधाना पुरुषस्य तस्मात् ॥ ७ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीय- खण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे हंसगीतासु कीर्तिप्रशंसावर्णनो नाम षष्ठ्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २६० ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ यशसा संयुतो जन्तुः श्रेयसो भाजनं भवेत् ॥ यशसा संयुतो जन्तुर्ऋद्धिं प्रतिपद्यते ॥ १ ॥ यशसा संयुतो जन्तुः सम्पदामिति पात्रतम् ॥ यशसा संयुतो जन्तुः सर्वकामानवाप्नुते ॥ २ ॥ स एकः पुरुषो लोके यशसा यो हि संयुतः ॥ येषां साधु समावापं गीयते सुमहद्यशः ॥ ३ ॥ तेषां