विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥ ४२४ ॥ तृ० खं० अ० २८१ ॥ ४२४ ॥

जप्यं पवित्रं परमं द्विजानां जपेन पापं सकलं जहाति ॥ जपेन लोकांल्लभते त्वभीष्टान्जप्येन मोक्षं लभते द्विजातिः ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीय खण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सुनीतौ हंसगीतासु जप्यवर्णनो नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २७८ ॥ हंस उवाच ॥ कृत्वा जलनिमग्नस्तु मन्त्रजापं द्विजोत्तमः ॥ फलमक्षयमवाप्नोति मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १ ॥ मन्मन्तर्जले जप्यं ध्यायता मन्त्रदेवताम् ॥ नरं मोचयते पापान्महापातकादपि ॥ २ ॥ अन्तर्जलेनाथ विधूतपापा द्विजास्तु नाकं ध्रुवमेव यान्ति ॥ जले निमग्नेन ततस्तु यत्नान्मन्त्रस्य जापः पुरुषेण कार्यः ॥ ३ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सुनीतौ हंसगीतास्वन्तर्जले जप्यवर्णनौ नामैकोनाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २७९ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ रेचकं पूरकं चैव कुम्भकं च तथा द्विजाः ॥ एकद्व्यत्र्यश्वौ विज्ञेयः प्राणायामो महाफलः ॥ १ ॥ आददानस्तु यः श्वासं मंत्राध्यायन्मनाश्चरेत् ॥ मनसा ब्राह्मणश्रेष्ठ! रेचकं तत्प्रकीर्तितम् ॥ २ ॥ श्वासं सन्धार्य कुर्वाणो न च त्यजन् ॥ पूरकं तद्दिनिर्दिष्टं सर्वकल्मषनाशनम् ॥ ३ ॥ मंत्रस्य देवतांध्यानां प्राणायामं तथा चरेत् ॥ प्राणायामात्परं नास्ति द्विजातीनां तथा तपः ॥ ४ ॥ निरोधाज्जायते वायुस्ततस्त्वग्निः प्रजायते ॥ ततस्तु सलिलं देहे पूयते तैर्द्विजन्मिनः ॥ ५ ॥ आकेशांतं नखाग्रं स्वं तप्स्यते परमं तपः ॥ यत्तु कुर्याद् द्विजश्रेष्ठः प्राणायाममतन्द्रितः ॥ ६ ॥ न तत्पुण्यमवाप्नोति तीर्थानुसरणाद्द्विजाः ॥ न यज्ञेन तथा कृच्छ्रैः प्राणायामाद्यदाप्नुयात् ॥ ७ ॥ प्राणायामपरा विप्राः सर्वनिर्धौतकल्मषाः ॥ त्रिदिवं प्रतिपद्यन्ते मोक्षं वा मनसेप्सितम् ॥८॥ प्राणायामेन नश्यन्ति महापातकजान्यपि ॥ घोराप्येतानि धर्मज्ञाः प्राणायाममतोऽभ्यसेत् ॥ ९ ॥ एतत्पस्तपरं द्विजानां पापापहं पुण्यविवृद्धिकारि ॥ मोक्षप्रदं वा पुरुषोत्तमानां तस्मात्प्रयत्नेन समाचरेत्तत् ॥ १० ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे सुनीतौ हंसगीतासु प्राणायामवर्णनो नामाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥२८०॥ हंस उवाच ॥ विषयेभ्यः प्रवृत्तस्य चेतसो विनिवर्तनम् ॥ प्रत्याहारं विनिर्दिष्टं परमेतत्तपः स्मृतम् ॥१॥ अत्यन्तचञ्चलं चित्तं तस्य संयमनं द्विजाः ॥ प्रत्याहारेण कर्तव्यं पुरुषेण विपश्चिता ॥२॥ प्रत्याहृत्य नरश्चेतः कामेभ्यो द्विजसत्तमाः ॥ कामानां भाजनं लोके मोक्षस्य च तथा भवेत् ॥३॥ विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः॥ निर्ममो निरहंकारः स शान्तिमधिगच्छति ॥४॥ प्रत्याहारं यथा कुर्यात्तन्मे शृणुतचेतसो नरः ॥ यथाकाममवाप्नोति मोक्षोपायं च विन्दति ॥५॥ चञ्चलं हि मनो विप्राः प्रमाथि बलवद्दृढम् ॥ तस्य यत्नं समास्थाय कर्तव्यो निग्रहो बुधैः ॥६॥ यद्यत्र चेत भ्रमति द्वेष्यञ्च परमं नरः॥तावन्न शक्तो भवति प्रत्या-