विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

हरस्य वै द्विजाः ॥७॥ जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखशोकार्दितं जगत् ॥ पश्यन्निव्र्वस्तदा विप्रा वैराग्यात्सिद्धिमाप्नुयात् ॥ ८ ॥ अनित्यतां तथा पश्यञ्जगतोऽस्य पुनः पुनः ॥ वैराग्यभावमास्थाय ततः सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ९॥ देवतानामृषीणां च राज्ञां भूतगणस्य च ॥ दृष्ट्वा क्षयं महाभागा विरक्तो विप्रमुच्यते ॥ १०॥ गर्भवासे महद्दुःखं नरके च पुनः पुनः ॥ तिर्यग्योनौ च मातुश्च तिर्यक्कामो विमुच्यते ॥ ११ ॥ दिवसेदिवसे क्लिन्नो परान्नेषु च यो द्विजाः ॥ वैराग्यमाप्नोति तथा क्लिन्नो मूत्रपुरीषयोः ॥ १२॥ दुःखान्नं तु प्रतीघाते सुखमित्येव भाविते ॥ दुःखेभ्यः स्वल्पकालेन यः खिन्नः स विर- ज्यते ॥ १३ ॥ विरागमास्थाय ततः प्रत्याहारमतिन्द्रियतः ॥ कामेष्वभ्यस्यतः कुर्यात्तैन सर्वं समश्नुते ॥ १४ ॥ आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ॥ तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वं स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्र- संवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु प्रत्याहारवर्णनो नामैकाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २८१॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ एकत्र समवस्थानां बाह्ये द्रव्ये तु चेतसः ॥ धारणा सा विनिर्दिष्टा मनसो बन्धकारिका ॥ १ ॥ सा कार्या देवतायाञ्च यत्रास्य स्यात्स्थिरा मतिः ॥ एकत्र लब्ध्वा लक्ष्यं तु मनसश्चञ्चलस्य तु ॥ २ ॥ तूर्यविवरणं यत्नान्मनोऽनुग्रहकारणात् ॥ अथ वा लक्ष्यबन्धन्तु भुवि कार्यं विजानता ॥ ३ ॥ लब्धलक्ष्यस्तु भूयोगे महद्योगं समुत्सृजेत् ॥ लब्धलक्ष्यो नरः कुर्यान्नरास्तेजसि सप्तमाः ॥ ४ ॥ समुत्सृज्य ततो वायो ततो नभसि कारयेत् ॥ क्रमस्तस्त्वैव मारूढ लक्ष्यं लक्ष्यतया नरः ॥ ५ ॥ बाह्येषु धारणां कृत्वा मनसः सिद्धिमश्नुते ॥ मनसश्चञ्चलस्यास्य यावद्वन्धनधारणा ॥ ६ ॥ तावद्ध्यान- मथारूढं न शक्यं केनचिद्विजाः ॥ धारणां निश्चलां प्राप्य ततो ध्यानमवाप्नुयात् ॥ ७ ॥ शरीरं विजहात्येनं यत्र बद्धा तु धारणा ॥ प्राप्नो- ति तन्मयीभावं नात्र कार्या विचारणा ॥ ८ ॥ संप्राप्य धारणां मुक्त्वा शरीरं मनुजोत्तमः ॥ कालान्मोक्षमवाप्नोति ध्यानाच्छीघ्रमिति स्थितिः ॥ ९ ॥ प्राप्तस्तु यन्मयीभावं धारणास्थः पुमांस्ततः ॥ स यदा पुरुषं याति तदा स प्रतिपद्यते ॥ १० ॥ ध्रुवं मोक्षमवाप्नोति धारणां प्राप्य मानवः ॥ किन्तु कालेन महता ध्यानाच्छीघ्रमिति स्थितिः ॥ ११ ॥ सर्वलोके तथा ज्ञेया बाह्यद्रव्यविनाशनाः ॥ तेषान्तु धारणा कार्या मनोग्रहणकारणम् ॥ १२ ॥ संप्राप्य मनसो बन्धं निश्चलं पुरुषोत्तमः ॥ धारणाद्योगतस्तस्माद्ध्रुवं मोक्षमवाप्नुते ॥ १३ ॥ यदस्य नित्यं हृदि संस्थितं स्यात्तत्स्यात्तद्भाव्य हि मृत्युकाले ॥ यद्भावयत्येव हि मृत्युकाले भवत्यवशं स हि तन्मयस्तु ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीय- खण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु धारणावर्णनो नाम द्व्यशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥२८२॥ हंस उवाच ॥ द्रव्ये तु धारणा बाह्ये