विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४२६॥ तृ० खं० अ० २८४

धारणा परिकीर्तिता ॥ सैव चेतसि निर्दिष्टा ध्यानेति मनुजोत्तमाः॥१॥ अधोमुखं हृत्कमले कर्णिकायां द्विजोत्तमाः॥ ध्यानं सूर्यस्य कुर्वीत तेजोग्रा र्शोविचक्षणः ॥२॥रविमध्ये स्थितः सोमो सोममध्ये हुताशनः॥ तेजोमध्यस्थे स्थितं सत्त्वं तेजसोद्योतितप्रभम्॥ ३॥ तन्मध्ये भगवान्विष्णुः परमात्मा सनातनः ॥ अच्युतः पुरुषो नित्यं सर्वव्यापी महेश्वरः ॥४॥सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं पश्येत्तेजोमूर्ति दुरासदम्॥ ध्यानयोगेन तं दृष्ट्वा सिद्धिमाप्नोति मानवः ॥ ५॥ स्वस्तिकं सर्वतोभद्रं पर्यकं कमलासनम् ॥ तेषामेकतमं बद्ध्वा योगासनमतन्द्रितः ॥६॥ ऊरुमूले तथानिय तिर्यग्भौ च समौ करो ॥ कृत्वोत्तानौ द्विजश्रेष्ठा वामस्योपरि दक्षिणम् ॥७॥ किञ्चिदाकुञ्चिताङ्गुष्ठौ कर्तव्यौ च तथा करौ ॥ तेन चोत्थाप्य विस्तीं कृत्वा बाहू परिख्यौ ॥ ॥ ८ ॥ पृष्ठगौ योजयेत्तत्कन्धे द्वेसमुन्नामयन्सुधीः ॥ निष्कम्पां सुदृढां ग्रीवां शिरः कार्यं समं तदा ॥ ९ ॥ स पश्यन्नासिकाग्रं स्वं दिशश्वान वलोकयन् ॥ किञ्चिन्निमील्य नयने सर्वं बाह्यं समुत्सृजेत् ॥ बाह्यं सर्वं परित्यज्य परमात्मानमात्मना ॥ १० ॥ हृत्पद्म कर्णिकामध्ये तेजस्तेजसि चार्पितम् ॥ दृष्ट्वा पुरुषमीशानं सर्वबन्धैः प्रमुच्यते ॥ ११ ॥ प्रत्याहारंण मनसः कृत्वा नियमनं पुरा ॥ धारणाञ्चब्बलक्षस्तु ध्यानमारोहते नरः ॥ १२ ॥ इन्द्रियाणां जयं कृत्वा मनः संयम्य चाप्यथ ॥ विजित्य च तथा वायुं ध्यानमारोहते नरः ॥ ध्यानारूढस्त दामोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ १३ ॥ निशावसाने च तथा प्रदोषे ध्यानेन यत्नः पुरुषेण कार्यः ॥ ध्यानेन दृष्ट्वा पुरुषं परं तु विमुक्तदेहः सकलत्वमेति ॥ १४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु ध्यानवर्णनो नाम त्र्यशीत्युत्तरद्वि शततमोऽध्यायः ॥ २८३ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ अथ ध्यानसुपारूढो समाधिं मनसो लभेत् ॥ न किञ्चिच्चिन्तयेत्पश्चात्तस्मात्सिद्धिं प्राप्य मानवः ॥ १ ॥ शब्दस्पर्शरसैर्हीनं गन्धरूपविवर्जितम् ॥ तं परं पुरुषं विद्वायन गत्वा न शोचति ॥ २ ॥ शून्यं ध्यानपरं विप्राः समाधिरिति कीर्त्यते ॥ तन्तु प्राप्य नरैश्शक्यैर्निमितैश्चैत कर्हिचित् ॥ ३ ॥ समाधितः परं नास्ति सुखं किञ्चिज्जगत्त्रये ॥ समाधिस्यश्च दुःखेन गुरुणापि न चाल्यते ॥ ४ ॥ शङ्खानि शतशस्त्वस्य वाद्यन्ते यदि कर्णयोः ॥ भेर्यश्च यदि हन्यन्ते शब्दं बाह्यं न विन्दति ॥ ५ ॥ तथा प्रहारमभिहतो वहिद्द्रग्गतनुस्तथा ॥ शीते स्थितोऽतिघोरेऽपि स्पर्शं बाह्यं न विन्दति ॥ ६॥ जले गन्धे रसे बाह्ये तादृशस्य तु का कथा ॥ दृष्ट्वा य अस्मानमात्मानं समाधिं लभते पुनः ॥ ७ ॥ तृष्णा वाथ बुभुक्षा वा न तं धावति कर्हिचित् ॥ अपि सन्त्यजस्तृष्णांमुञ्जा नस्य पश्यतः ॥ ८ ॥ एकमेव स निर्वेदं विजानाति नरोत्तमः ॥ समाधितः समुत्थानं तेन तप्स्यत्यसौ भृशम् ॥ ९ ॥ न स्वर्गे न च पाताले ॥४२४॥