विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४२६॥ तृ० खं० अ० २८८

हितार्थमुत्तमं मार्गं लोकद्वयसुखावहम् ॥ २ ॥ हंस उवाच ॥ अग्निमूखं देवतानां सर्वभूतपरायणम् ॥ तस्य शुश्रूषणाद्देव सर्वान्कामान्समश्नुते ॥ ३ ॥ सा मूर्तिः परमा विष्णोस्तद्गतं प्राप्नुते रविः ॥ सूर्याद्दृष्टिस्ततस्त्वन्नमन्नाद्भवते जगत् ॥ ४ ॥ अर्चयन्प्रविणो देवा भौमास्तूर्ध्वं प्रवापिणः ॥ ऊर्ध्वप्रवापिणं मुख्यं भौमं दन्तं हुताशने ॥ ५ ॥ ॐकारं पूर्वमुद्दिश्य यांयां विप्रस्तु देवताम् ॥ हविर्जुहोति सा तस्य प्रीता भवति नित्यदा ॥ ६ ॥ वह्निर्दत्तेन हविषा तृप्तिमायान्ति देवताः ॥ तास्तृप्तास्तर्पयन्त्येनं नरं कामसमृद्धिभिः ॥ ७ ॥ सूर्ये होमः परः पुण्यस्तेन स्वर्गे महीयते ॥ तस्माद्दशगुणं पुण्यामधिगद्भिः प्राप्नुयाद्भुवि ॥ ८ ॥ तस्माद्दशगुणं सस्यैर्बलिभिर्द्विगुण ततः ॥ तावद्देव तथा पुण्यं होमे सिद्धार्थकैः स्मृतम् ॥ ९ ॥ यवैश्चातुर्गुणं तस्मात्तिलैर्दशगुणं ततः ॥ तावद्वै फलं ज्ञेयं बिल्वैर्दशगुणं ततः ॥ ॥ १० ॥ पद्मैश्च तावदेवोक्तं दशा क्षीरेण च द्विजाः ॥ परमान्नेन धर्मज्ञा घृतेनाष्टगुणं ततः ॥ ११ ॥ मन्त्रोद्धारपूतेन स्वाहान्तेन विचक्षणः ॥ स्वाहावसाने जुहुयाद्ध्यात्वैवं मन्त्रदेवताम् ॥ १२ ॥ यथा त्वङ्गुलिपर्वाणि पूर्यन्ते तावदाहुतिः ॥ अङ्गुष्ठमात्रं स्थौल्येन वितस्तिश्चैष्य इष्यते ॥ १३ ॥ दुःस्वप्नं च दुर्वारं च दुर्निमित्ते तथैव च ॥ नास्ति होमसमन्नाशं तथा पापविनाशनम् ॥ १४ ॥ होमेन पापं पुरुषो जहाति होमेन नाकं च तथा प्रयाति ॥ होमस्तु लोके दुरितं समग्रं विनाशयत्येव न संशयोऽत्र ॥ १५ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेय वज्रसंवादे सुनीतार्थे हंसगीतासु होमविधिवर्णनो नाम सप्ताशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २८७ ॥ हंस उवाच ॥ देवाधीनाः प्रजाः सर्वा दैवायत्तमिदं जगत् ॥ सुखदुःखे मानुषाणां दैवायत्ते तथैव च ॥ १ ॥ दैवैर्विहितमश्नन्ति मनुष्यास्तु शुभाशुभम् ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवपूजा परो भवेत् ॥ २ ॥ देवाश्च भक्त्या तुष्यन्ति श्रद्धया परया तथा ॥ पूजिताः शुचिना चैव देवास्तुष्यन्ति नान्यथा ॥ ३ ॥ देवशुश्रूषया स्वर्गो देवशुश्रूषया सुखम् ॥ देवशुश्रूषया राज्यं मोक्षं चाप्यथ वाप्नुते ॥ ४ ॥ देवताः कामयन्तीह तथा भक्तं जनं सदा ॥ भक्तानुकम्पिनो देवाः परत्रेह तथा ध्रुवम् ॥ ५ ॥ त्राणं कुर्वन्ति भक्तस्य ध्रुवं देवा द्विजोत्तमाः ॥ देवतोपाशवाचेति यान्कामान्मनसेच्छति ॥ ६ ॥ जातप्रभृति यं देवं भक्त्या नित्यमथाचयेत् ॥ अन्तकाले तु संत्राप्ते सोऽपि त्राता भवेद् ध्रुवम् ॥७॥ किं वा पापविहीनस्य क्षिप्रं तुष्यन्ति देवताः ॥ तस्मात्पापं न कर्त्तव्यं नरेण त्रिदशाश्रयात् ॥ ८ ॥ देवाश्रितानां पापानां क्षिप्रं पापं विनश्यति ॥ नत्वेवं पातकं कर्म वृथा तेषां प्रजायते ॥ ९ ॥ तथा बहु फले लोके कथितं त्रिदशाश्रयम् ॥ सर्वान्समर्चयेद्देवान्नैकं वा देवमाश्रयेत् ॥ १० ॥ देवार्चा श्रद्धया कृत्वा ध्रुवं तल्लोकमाप्नुयात् ॥ कृत्वा देव

॥४२६॥