विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० तृ० खं० सू० २१९

फलं दशगुणं लभेत् ॥ २३ ॥ रक्षणं पथि यः कुर्यात्तान्यन्यानां मानवोत्तमः ॥ प्राप्ताहुतिमयाद् घोरान्ब्रह्मलोके महीयते ॥ २४ ॥ नदीतीरेषु सन्तार्थे पान्थान्धिश्च तथा नरः ॥ शीघ्रं तरति दुर्गाणि क्षुरधारांश्च पर्वतान् ॥ २५ ॥ सदा शौचं तथा नावं यः करोति नदीतटे ॥ अश्वमेधफलं तेन नरः प्राप्नोति कर्मणा ॥ २६ ॥ सभास्थानानि रम्याणि यः करोति विचक्षणः ॥ उद्यानानि विचित्राणि शक्रलोके महीयते ॥२७॥ प्रक्षणौय प्रदानेन स्मृतिं मंचां च विन्दति॥पान्यानां हि दया कार्या कर्मणा येन केनचित्॥२८॥पान्थस्य पूजां पुरुषस्तु कृत्वा स्थानं समासाद्य पुरंदरस्य॥ थ वा वर्णं पान्थं प्रति विचक्षणैः॥अपेक्षा नैव कर्तव्या पान्थाः पूज्यास्तु सर्वशः॥२९॥पान्थस्य पूजां पुरुपस्तु कृत्वा स्थानं समासाद्य पुरंदरस्य॥ प्राप्नोति पुण्यान्दिवि देवभोगान्पान्थास्ततः पूज्यतमा नृलोके ॥३०॥इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृ०खं० मा०सं० मुनिप्रति हंसगीतालु मपाप्रशंसा नामाष्टनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः ॥ २९८ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ चतुर्धा सर्वपुण्यानां फलमुक्तं मनीषिभिः ॥ कृतानि विधिवन्नानि वञ्चनार्थं परस्य वा ॥ १ ॥ क्रोधेलोभाभिभूतेन तामसानि विनिर्दिशेत् ॥ कृतानि परमानेन राजसानि भवन्ति तु ॥ २ ॥ सात्त्विकानि भव न्तीह श्रद्धया परया द्विजाः ॥ गुणान्तराणि विज्ञाय विधिकामं कृतानि तु ॥ ३॥ तामसानां फलं भुंक्ते तिर्यक्त्वे मानवः सदा ॥ वर्णसंकरभावेन वार्धक्ये यदि वा पुनः ॥ ४ ॥ बाल्ये वा दासभावे वा नात्र कार्या विचारणा ॥ अतोऽन्यथा तु मानुष्ये राजसानां फलं लभेत् ॥ ५ ॥ सात्त्वि कानां फलं भुंक्ते देवत्वे नात्र संशयः ॥ गुणोत्तरकृतानाञ्च फलमोक्ष उदाहृतः ॥ ६ ॥ कर्मणां धनसाध्यानां धनञ्च त्रिविधं स्मृतम् ॥ कृष्णञ्च शबलञ्चैव शुक्लं द्विजसत्तमाः ॥ ७ ॥ त्रिविधस्य फलं तस्य त्रिविधं परिकीर्तितम् ॥ कृष्णेन यत्कृतं किञ्चित्किल्विषं तद्धि भुञ्जते ॥ ८ ॥ वर्णानां हि धनं शुक्लमुर्जितं यत्स्वकर्मणा ॥ शबलन्तु समुद्दिष्टं तथानन्तरकर्मणा ॥ ९ ॥ वर्णातितमस्य हीनस्य कर्मणा कृष्णमुच्यते ॥ तथापि शुक्लं वक्ष्यामि वर्णानान्तु द्विजोत्तमाः ॥ १० ॥ प्रतिग्रहेण यल्लब्धं याज्यतः शिष्यतस्तथा ॥ गुणान्वितेभ्यो विप्रस्य शुक्लं तत्रिविधं धनम् ॥ ११ ॥ युद्धोपलब्धं कारञ्च दण्डाच्च व्यवहारतः ॥ क्षत्रियस्य धनं शुक्लं त्रिविधं परिकीर्तितम् ॥ १२ ॥ कृषिवाणिज्यगोरक्षाः कृत्वा शुक्लं तथा विशः ॥ द्विजशुश्रूषया लब्धं शुक्लं शूद्रस्य कीर्तितम् ॥१३॥ न कथञ्चन कुर्वीत ब्राह्मणः कर्म वार्धुषम् ॥ वृषलः कर्म वा ब्रातं पतनीयतरेतरम् ॥ १४ ॥ (उत्कृष्टं चापकृष्टं च तयोः कर्म न विद्यते ॥ मध्यमे कर्मणी हित्वा सर्वसाधारणे हिते॥ १५॥संक्षेपमेवं वर्णानां वक्ष्यामि विविधं धनम्॥) पार्थिकं द्यूतचौर्यात्तु प्रतिरूपकसाहसैः ॥ १६ ॥ व्याजेनोपार्जितं यत्तत्सर्वं कृष्णमुच्यते ॥ शिल्पाद्युद्बुद्धया यत्प्राप्तं कुसीदेन तथा धनम् ॥ १७ ॥ कृतो

॥४३१॥ ॥४३१॥